Spring naar de content

Orgaan en weefseldonatie

Informatie voor nabestaanden

Inleiding

Een goede gezondheid is ons kostbaarste bezit. Die rijkdom is echter niet voor iedereen weggelegd. Sommige mensen hebben zo'n ernstige problemen met vitale organen als hart, nieren of longen dat een transplantatie nodig is. Dat kan alleen als er een donor is, iemand die bereid is na de dood `een stukje van zichzelf' te geven om het leven van een ander te redden of te verbeteren. De behandelend arts die de dood heeft geconstateerd, is bij wet verplicht na te gaan of de overledene als donor geregistreerd staat. Die registratie is vastgelegd in het donorregister. Als de arts het register heeft geraadpleegd bespreekt hij of zij de wens van de overledene met de nabestaanden. Staat de overledene als donor geregistreerd, dan gaat de arts meteen na welke keuze de overledene heeft laten vastleggen. Maar ook als de overledene niet als donor staat geregistreerd, kán de behandelend arts de nabestaanden toestemming vragen voor orgaan en/of weefseldonatie. In deze folder kunt u lezen wat donatie inhoudt en hoe de procedure verloopt.

Wat is orgaan- en weefseldonatie?

Donatie is het na het overlijden afstaan van organen en / of weefsels. Voorbeelden van organen die gedoneerd kunnen worden zijn; hart, nieren, lever, longen, dunne darm en alvleesklier. Weefsels die gedoneerd kunnen worden zijn: huid, hoornvliezen, bot- en peesweefsel, grote bloedvaten en hartkleppen.

Verschil tussen orgaandonatie en weefseldonatie

Weefseldonatie

Bij weefseldonatie worden weefsels na het overlijden afgestaan voor donatie. Het verschil met orgaandonatie is dat weefseldonatie binnen 12 uur na overlijden moet plaatsvinden. Als het lichaam van de overledene binnen drie uur na overlijden gekoeld wordt, kan weefseldonatie tot 24 uur na het overlijden plaatsvinden. Weefseldonatie kan plaatsvinden in de operatiekamer van het ziekenhuis of in het mortuarium. Is iemand thuis overleden dan wordt de overledene voor weefseldonatie naar het ziekenhuis of mortuarium overgebracht.

Orgaandonatie

Orgaandonatie vindt alleen in de operatiekamer van het ziekenhuis plaats. Aan de hand van medische gegevens wordt bepaald wie de meest geschikte ontvangende patiënt is. Nadat dit is vastgesteld, kan het nog enige tijd duren voordat met het uitnemen van de organen wordt begonnen. Dat heeft alles te maken met de zorgvuldigheid die in acht genomen wordt én omdat alles voor de donoroperatie organisatorisch goed geregeld moet zijn.

Wat is hersendood?

Orgaandonaties vinden plaats wanneer iemand hersendood verklaard is. Iemand is hersendood als de hersenen te lang geen zuurstofrijk bloed krijgen. Als de hersenen geen zuurstofrijk bloed krijgen, raken ze ernstig beschadigd. Hierdoor vallen alle hersenfuncties voor altijd uit. Ondanks beademing en medicijnen is deze situatie onomkeerbaar. Een hersendode persoon is overleden en het doorbehandelen van een hersendode persoon heeft dan geen enkele zin meer.

In deze situatie is het lichaam volledig afhankelijk van apparaten en medicijnen. Als er sprake is van orgaandonatie is gebruik van apparatuur en medicijnen nodig omdat daardoor de organen geschikt blijven voor donatie. Door de kunstmatige beademing lijkt het alsof de hersendode persoon niet dood is. Het lichaam voelt nog warm aan en heeft een normale huidskleur. Daardoor ontstaat de indruk dat iemand nog leeft, een indruk die helaas niet terecht is.

In de volksmond doen soms verhalen de ronde dat mensen weer `wakker' worden na de diagnose hersendood. Dat is echter onmogelijk. Hier is sprake van begripsverwarring. Mensen kunnen wel ontwaken uit een coma. Het verwisselen van de begrippen coma en hersendood leidt tot grote verwarring.

Donatie van vitale organen

Donatie van vitale organen als de nieren, longen, lever en alvleesklier vormt een uitzondering op de procedure rond orgaandonatie. Donatie van deze organen kan namelijk onder bepaalde omstandigheden plaatsvinden na overlijden aan een hartstilstand. Dus hier gaat het niet om hersendood. Hier is sprake van de zogenoemde Non-Heart Beating Donatie procedure (NHBD). Bij hersendood is het noodzakelijk om met behulp van apparatuur de circulatie intact te laten. Bij een NHBD procedure is er sprake van circulatiestilstand. Ook bij deze patiënten heeft verdere behandeling geen zin meer.

Hoe wordt hersendood vastgesteld?

Om vast te kunnen stellen of iemand hersendood is, wordt een protocol stapsgewijs doorlopen. Dit protocol beschrijft de onderzoeken die artsen moeten uitvoeren om de hersendood vast te stellen. Deze onderzoeken moeten aantonen dat er geen hersenactiviteit meer is. Dit protocol heeft een wettelijke basis. Dit betekent dat het onderzoek naar het vaststellen van hersendood in alle ziekenhuizen op gelijke manier en een op zeer zorgvuldige manier wordt uitgevoerd.

Donorregister

Zoals al hierboven is uitgelegd, kent ons land het zogenoemde donorregister. Nadat de behandelend arts het donorregister heeft geraadpleegd, bespreekt hij of zij de wens van de overledene met de nabestaanden. De nabestaanden zijn:

  • de echtgeno(o)t(e) van de overledene
  • de levensgezel van de overledene
  • de naaste aanwezige bloedverwanten
  • de aanwezige meerderjarige erfgenamen
  • personen die op een andere manier verantwoordelijk zijn

Alleen als de nabestaanden instemming geven kan de overledene als donor worden aangemeld. Niet alle nabestaanden hoeven toestemming te geven, de meest betrokken nabestaanden zullen door de behandelend arts worden uitgenodigd voor een gesprek. Het kan voorkomen dat, ook als een overledene als donor geregistreerd staat, de artsen besluiten om toch niet tot donatie over te gaan. Dat is afhankelijk van de omstandigheden van de dood of de ziekte(n) van de patiënt. Die zijn van invloed op de geschiktheid van organen en weefsels voor donatie.

Wat gebeurt er na de donatie?

Er wordt voor gezorgd dat er voldoende tijd is om afscheid te nemen van de overledene. Familie en vrienden kunnen altijd normaal afscheid nemen van de overledene die donor is geweest. De uitname van organen en/of weefsels gebeurt met grote zorgvuldigheid en respect voor het lichaam van de overledene. Het lichaam kan gewoon worden opgebaard en een donatie heeft geen gevolgen voor het tijdstip van de begrafenis of crematie. Ook de verzorging van de overledene, bijvoorbeeld rituele bewassingen, kan gewoon plaatsvinden.

Als u als nabestaanden daar prijs op stelt, wordt enkele weken na de orgaandonatie met u contact opgenomen door de transplantatiecoördinator. Na een weefseldonatie volgt er geen standaard evaluatie. Voor nabestaanden bestaat wel de mogelijkheid om geïnformeerd te worden over welke weefsels zijn uitgenomen, of de weefsels geschikt bleken voor transplantatie en of de transplantatie inmiddels heeft plaatsgevonden. Hierover neemt de donatiefunctionaris van het ziekenhuis ongeveer zes weken na de donatie schriftelijk contact op met de nabestaanden. Voor de nabestaanden zijn er geen kosten verbonden aan orgaan- en weefseldonatie. Deze kosten komen voor rekening van de ziektekostenverzekering van de ontvangende patiënt.

Donatiefunctionaris

In Bernhoven zijn twee donatiefunctionarissen aangesteld. Naast hun normale werk als IC-verpleegkundige zijn zij een dag per week in functie als donatiefunctionaris. De donatiefunctionarissen zijn binnen het ziekenhuis het aanspreekpunt voor artsen en verpleegkundigen over alles wat met orgaan- en weefseldonatie te maken heeft. De donatiefunctionaris levert een bijdrage aan het correct uitvoeren van de donatieprocedure.Het is van het grootste belang dat de procedure rond de vraag naar donatie naar ieders tevredenheid verloopt. Zorgvuldige communicatie is essentieel. In deze procedure biedt de donatiefunctionaris ondersteuning. De donatiefunctionarissen op hun beurt worden ondersteunt door de Commissie Orgaan en Weefseldonatie (COWD).

Vragen

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, aarzel dan niet om contact op te nemen met één van de donatiefunctionarissen van het ziekenhuis. Zij coördineren de gang van zaken rond orgaan- en weefseldonatie in Bernhoven en staan u graag te woord. De donatiefunctionarissen zijn iedere maandag telefonisch bereikbaar tijdens kantooruren, telefoonnummer: 0413 - 40 11 53. U kunt uw vragen ook per e-mail stellen: donatiefunctionarissen@bernhoven.nl

Ter beschikking van de wetenschap

Behalve dat iemand als donor geregistreerd staat, is het ook mogelijk dat iemand zijn of haar lichaam ter beschikking stelt voor de wetenschap. In dat geval is er toestemming om het lichaam te gebruiken voor onderwijs aan medische studenten. Dit moet bij leven geregeld worden. Daarvoor moet contact worden opgenomen met één van de academische ziekenhuizen in ons land. Meer informatie hierover kan dan ook verkregen worden bij deze academische ziekenhuizen. In de regio van het werkgebied van Bernhoven is dat het Radboudumc in Nijmegen.

Meer informatie

Ga naar http://www.transplantatiestichting.nl/

Ruimte voor eventuele vragen