Energie- en eiwitrijke voedingsadviezen in combinatie met een zoutbeperking (ofwel natriumbeperking)
Door ziekte kan je lichaam meer energie en eiwitten nodig hebben. Tegelijk kan eten en drinken juist moeilijker zijn. Bijvoorbeeld doordat je minder eetlust hebt, minder smaak proeft, misselijk bent of benauwd bent.
Energie- en eiwitrijke voeding
Tijdens ziekte heeft je lichaam extra energie en eiwitten nodig. Energie (calorieën) is de brandstof voor je lichaam. Voldoende energie helpt om op gewicht te blijven of weer aan te komen.
Eiwitten zijn belangrijk voor het herstel van je lichaam. Ze zijn bouwstoffen voor je spieren en andere weefsels. Eet je te weinig eiwitten? Dan breekt je lichaam spieren af. Voldoende eiwitten helpen je spieren sterk te houden en ondersteunen je conditie.
Bewegen helpt je lichaam om eiwitten beter te gebruiken. Probeer daarom, als dat mogelijk is, te blijven bewegen.
Eiwitten zitten onder andere in:
- vlees, kip en vis
- eieren
- melk en melkproducten, zoals yoghurt, kwark, karnemelk en vla
- kaas
- peulvruchten, zoals soja, bruine bonen, kapucijners en linzen
- tofu en tempeh
- ongezouten noten
Zoutbeperkt dieet
Je hebt ook het advies gekregen om minder zout te gebruiken.
Te veel zout kan zorgen voor een hoge bloeddruk en ervoor zorgen dat je lichaam vocht vasthoudt. Heb je een verminderde hart- en/of nierfunctie? Dan is het extra belangrijk om minder zout te gebruiken. Zo voorkom je dat je hart en nieren extra worden belast.
Het advies is om niet meer dan vijf tot zes gram zout per dag te gebruiken.
Minder zout gebruiken betekent eigenlijk dat je minder natrium binnenkrijgt. Natrium is een onderdeel van keukenzout.
Ongeveer tachtig procent van het zout dat we eten, zit al in producten uit de supermarkt. Denk aan:
- brood
- vleeswaren
- kaas
- kant-en-klaarmaaltijden
- soepen
- sauzen
- snacks
Ongeveer twintig procent voegen we zelf toe tijdens het koken of aan tafel.
Praktische tips
Met de onderstaande adviezen krijg je meer energie en eiwitten binnen en beperk je tegelijk de hoeveelheid zout.
Basisadviezen
- neem rustig de tijd om te eten
- verdeel je voeding over zes tot acht eetmomenten per dag
- wissel warme en koude maaltijden af
- voeg geen zout toe aan je eten
- gebruik zo veel mogelijk verse en onbewerkte producten
- gebruik geen kant-en-klare maaltijden, sauzen of kruidenmixen
Broodmaaltijden
- besmeer brood royaal met ongezouten roomboter of margarine
- kaas en vleeswaren bevatten veel eiwit, maar ook vaak veel zout. Gebruik daarom maximaal twee porties (licht)gezouten kaas of vleeswaren per dag
- natriumarme kaas of zelfbereid zoutarm vleesbeleg kun je vaker gebruiken
- kies ook eens voor honderd procent pindakaas of ongezouten notenpasta
- neem bij iedere broodmaaltijd een melkproduct, zoals melk, karnemelk, drinkyoghurt of chocolademelk
- varieer met verschillende broodsoorten, zoals volkorenbrood, roggebrood, krentenbrood of stokbrood
- kies ook eens voor een tosti, wentelteefje, volkorenpannenkoek of een schaaltje pap of yoghurt met muesli
- maak je maaltijd extra eiwitrijk met bijvoorbeeld een ei, omelet zonder zout, avocado of een zelfgemaakte ei- of vissalade
- beperk zoute producten, zoals kroketten, hamburgers, knakworst, gerookte zalm en haring
Warme maaltijd
- eet liever geen bouillon of soep vóór de warme maaltijd. Dit geeft snel een vol gevoel en bevat vaak veel zout
- gebruik verse of gedroogde kruiden en specerijen zonder toegevoegd zout om je eten op smaak te brengen
- kies verse groenten of diepvriesgroenten zonder toegevoegd zout. Gebruik groenten uit blik of glas alleen als er geen zout aan is toegevoegd
- bereid de maaltijd met ongezouten boter, margarine of olie
- voeg voor extra energie ongezouten boter, room, kookroom, slagroom, crème fraîche of mayonaise toe aan groenten, aardappelen, pasta of saus
- neem na de maaltijd een zuivelnagerecht. Je kunt dit eventueel aanvullen met room, siroop, jam, honing of stroop
Kun je tijdelijk niet zelf koken? Dan kan een maaltijdservice een oplossing zijn. Bespreek met je diëtist welke aanbieders rekening houden met een zoutbeperkt dieet.
Tussendoortjes
Neem meerdere tussendoortjes per dag. Geschikte voorbeelden zijn:
- kwark of yoghurt
- melk of chocolademelk
- milkshake
- pap
- ongezouten noten of pinda's
- een eiwitrijke muesli- of notenreep
- een cracker of beschuit met honderd procent pindakaas of notenpasta
- krentenbrood of ontbijtkoek met boter
Er zijn ook producten waaraan extra eiwit is toegevoegd. Deze 'high protein'-producten kunnen een goede aanvulling zijn. Vraag je diëtist welke producten voor jou geschikt zijn.
Eiwitten en bewegen
Bewegen helpt je spieren om eiwitten beter op te nemen. Eet daarom na het bewegen of trainen een eiwitrijke maaltijd of een eiwitrijk tussendoortje.
Verdeel je eiwitinname over de dag. Het advies is om drie tot vier keer per dag een portie van twintig tot dertig gram eiwit te eten. Kies daarom bij het ontbijt, de lunch en het avondeten voor voldoende eiwitrijke producten.
Neem ook ongeveer een half uur voor het slapen een eiwitrijke snack of drank. Je lichaam gebruikt ook tijdens de nacht eiwitten voor het herstel en behoud van spieren.
Zoutsoorten
Zeezout, selderijzout, knoflookzout en uienzout bevatten ongeveer evenveel natrium als gewoon keukenzout.
Mineraalzout en halvazout, zoals Losalt, Jozo Vitaal en Jozo Bewust, bevatten ongeveer de helft van de hoeveelheid natrium.
Dieetzout bevat geen natrium, maar wel veel kalium. Overleg daarom altijd met je arts of diëtist voordat je dieetzout gebruikt.
Weegadvies
Weeg jezelf één keer per week:
- op hetzelfde tijdstip
- zonder schoenen
- bij voorkeur in dezelfde kleding
Blijf je afvallen ondanks deze adviezen? Neem dan contact op met je diëtist.
Drinkvoeding
Lukt het niet om met gewone voeding voldoende energie en eiwitten binnen te krijgen? Dan kan je diëtist drinkvoeding adviseren.
Drinkvoeding is verkrijgbaar in verschillende smaken en bevat weinig zout.
Multivitamine
Is je voeding tijdelijk niet volwaardig? Dan kan je arts of diëtist een multivitamine adviseren.
Kies een preparaat met maximaal honderd procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH).
Wanneer stop je met dit dieet?
Je volgt dit energie- en eiwitrijke dieet totdat je gewenste gewicht is bereikt en je conditie voldoende is hersteld. Overleg hierover altijd met je diëtist.
Online hulpmiddelen
- De Zoutmeter: is een online hulpmiddel die inzicht geeft in het eigen zoutgebruik. Wat de grootste boosdoeners zijn en geeft tips en alternatieven. Doe de test op zoutmeter.com.
- Mijn eetmeter: Je kunt de hoeveelheid energie, eiwit en zout van jouw voeding berekenen met de app ‘Mijn eetmeter’ van het Voedingscentrum.
- Voor een uitgebreid overzicht van eiwitrijke producten die verkrijgbaar zijn in diverse supermarkten of websites, kun je zoeken in de database.
Contact
Neem bij vragen over het dieet contact op met je diëtist. Indien je nog niet bekend bent bij een diëtist verwijzen we je graag naar een diëtist in de buurt (eerste lijn).
Je kunt een diëtist vinden via je huisarts. Vaak is er al een diëtist aangesloten bij de huisartsenpraktijk. Of zoek een diëtist via de website van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten.
Voedingsmiddelenlijst
Brood en ontbijtproducten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Volkoren-, bruin-, wit- en roggebrood, stokbrood, beschuit, knäckebröd, matses, toast, croissants, luxe en gevulde broodsoorten, krenten- en rozijnenbrood, ontbijtkoek, Brinta, cornflakes, havermout, muesli, rice-crispies |
pizzabroodjes, saucijzenbroodjes, worstenbroodjes, kaasbroodjes, ham/kaascroissant |
Margarine, halvarine en bak- en braadproducten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Ongezouten (dieet)halvarine, ongezouten (dieet)margarine, ongezouten roomboter |
Gezouten halvarine, margarine, halfvolle boter of roomboter, kruidenboter |
Belegsoorten (vlees)
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
lichtgezouten vleeswaren zoals (zelfbereide) fricandeau, gekookte ham- en worstsoorten, kalkoenfilet, kipfilet, lever, rosbief, tong licht gezouten rookvlees |
Sterk gezouten vleeswaren zoals ‘gewoon’ rookvlees, bacon, corned beef, ontbijtspek, pekelvlees, rauwe ham, droge worstsoorten zoals cervelaatworst, metworst, salami en kant en klare vleessalades |
Belegsoorten (kaas)
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Cottage cheese hüttenkäse, natriumarme kaas |
Alle buitenlandse kaassoorten en ‘gewone’ kaassoorten. |
Belegsoorten (zoet)
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Jam, stroop, (vruchten)hagelslag, |
gezouten noten- of sesampasta, gistextract, groentespread, komkommerspread en sandwichspread |
Melkproducten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle soorten magere, halfvolle en volle melkproducten |
n.v.t. |
Dranken
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Koffie, thee, vruchtensap, vruchtendrank, frisdrank, limonade, ongezouten groente- tomatensap en mineraalwater zoals Sourcy, Spa, Vittel, Evian, Victoria, Perrier, Chaud Fontaine, Bar-le Duc |
Gezouten bouillon, gezouten groente-, tomatensap en mineraalwater met veel natrium zoals Appolinaris, Schweppes soda, Juwel, Top, Vichy Celestins |
Soepen
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Maximaal 1 kop lichtgezouten bouillon of soep per dag, bereid van 1 bouillontablet of 2 bouillonblokjes per liter water met vlees, kip, vis, groente, kruidenbuiltje en eventueel met natriumarme soeparoma en/of bindmiddel |
Normaal gezouten bouillon of soep, bouillontabletten, bouillonblokjes, bouillonpoeder en soep uit pak of blik |
Vlees, vis, wild en gevogelte en eieren
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle soorten ongezouten, vers of diepvries, 2-3 eieren per week, bereid zonder zout. |
Gezouten (gekruid, gemarineerd of Alle soorten kant en klaar gemarineerd en gepaneerd vlees en kant-en-klare vleessnacks zoals frikadel, kipnugget, kroket, saté. Gekochte gebakken vis, gestoomde of gerookte vis zoals ansjovis, bokking, paling, sardines, stokvis, garnalen, kreeft, krab, vis uit blik of glas, zoute / zure haring , vissticks en gepaneerde diepvriesvis. Gezouten eiergerechten. |
Vetten en oliën
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Ongezouten bak- en braadproduct, vloeibare margarine, margarine, roomboter. |
Gezouten bak- en braadproduct, roomboter, margarine. |
Sauzen en jus
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Zelfbereide sausen van aanbevolen ingrediënten (bijv. natriumarme jus). |
Juspoeder en (groente)sauspoeder uit pak. Kant en klare sausen of dressings. |
Aardappelen, aardappelvervangingen en peulvruchten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Aardappelen zonder zout gekookt, gebakken of gefrituurd. Ongezouten friet of ongezouten puree bereid met melk en ongezouten boter, stamppot zonder zout bereid. Ongezouten rijst, macaroni, spaghetti, mie(hoen). Alle gedroogde peulvruchten zonder zout bereid. Alle gedroogde peulvruchten zonder zout uit blik of glas. |
Aardappelen en aardappelgerechten met zout bereid, kant-en-klaar gekochte frites, aardappelkroketten, aardappelpureepoeder of vlokken. Kant en klare nasi goreng, bami goreng e.d. Kant en klare peulvruchten maaltijden, peulvruchten uit blik of glas. |
Groente
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle soorten ongezouten groente en rauwkost, diepvriesgroenten naturel. Groenten zonder zout uit blik of glas. |
Groente uit blik of glas, (diepvries) groente à la crème, in zout ingelegde groente zoals zuurkool en zoute bonen. |
Nagerechten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle soorten magere, halfvolle, volle kwark, pap, pudding, vla, yoghurt, appelmoes. compôte, fruit, waterijs, roomijs. |
n.v.t. |
Fruit
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
alle soorten vers, diepvries en blikfruit, gedroogd en/of gekonfijt fruit zoals krenten, rozijnen, dadels, tutti frutti, verse vijgen. |
n.v.t. |
Bindmiddel
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
alle soorten bindmiddel, puddingpoeder, kant- en klare deegmengsels zonder zout. |
kant- en klare deegmengsels met zout. |
Kruiden, specerijen, smaakmakers
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle verse en gedroogde kruiden en specerijen zoals anijs, basilicum, bieslook, bonenkruid, dille, foelie, kerrie, kaneel, kervel, knoflook, kokos, laurier, marjolein, mosterdpoeder, nootmuskaat, paprika, peper, peterselie, selderij, uienpoeder, vanillestokjes, tijm, (gekonfijte) gember, gekonfijte vruchten. Gemengde kruiden zonder zout, azijn, citroensap, cacao, suiker. |
Kappertjes, mosterd, piccalilly, slamix, zout, selderijzout, zeezout, knoflookzout, uienzout, vetsin, ketjap, sambal, tabasco, aromat, tomatenketchup, tomatenpuree. Gemengde kruiden en specerijen met zout. |
Rijsttafelproducten
|
Weinig zout |
Veel zout |
|
Alle verse en gedroogde kruiden en specerijen, zoals djahé, djinten, kentjoer, ketoembar, kerrie, ebbi, klapper, santen, seroendeng, kokosmeel, laos, sereh, (gekonfijte)gember, asem, gemberpoeder, gula djawa, katjang, idjoe, kemiri, lombok, tahoe, tempé, emping. |
Trassi, teri, vetsin, ketjap, boemboe, kroepoek oedang, kroepoek ikan. |