Leven met (chronische) pijn bij kanker

Veel mensen met kanker hebben pijn. Pijn door de kanker zelf, door de behandeling of door andere ziektes (bijvoorbeeld reuma of artrose). Soms gaat de pijn weg. Dat kan na uren, dagen, weken of maanden zijn. Soms is de pijn voor altijd. Heb je pijn? Praat er dan over met je arts. Vaak is er iets aan te doen.

Wat is pijn?

Pijn komt vaak door een beschadiging in je lichaam. De zenuwen in het lichaamsdeel dat beschadigd is, geven een seintje naar je hersenen. Je voelt pijn. De pijn kan weer overgaan. Bijvoorbeeld omdat de wond, ontsteking of ziekte genezen is. Maar soms blijft de pijn. Bijvoorbeeld omdat de ziekte niet te genezen is. Dat heet chronische pijn. Die duurt langer dan 3 maanden.

Hoe ontstaat pijn bij kanker?

Pijn bij kanker kan verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld:

• Een tumor in een orgaan (bijvoorbeeld de darm, de lever of de hersenen). De tumor kan direct pijn veroorzaken door druk op zenuwen of omliggend weefsel.
• Behandeling van kanker, zoals operatie, bestraling of chemotherapie.
• Druk op zenuwen, of beschadiging van zenuwen.
• Uitzaaiingen in het bot of andere organen.
• Klachten doordat je ziek/zwak bent. Bijvoorbeeld moeilijk kunnen poepen, het hebben van doorligwonden of infecties.

Misschien had je al een andere ziekte waar je ook pijn van hebt. Bijvoorbeeld reuma of artrose.

Welke dingen hebben invloed op pijn?

Het klinkt misschien raar. Maar pijn is niet alleen iets dat je in je lichaam voelt en dat voor iedereen precies hetzelfde is. Ieder mens beleeft pijn anders. Gedachten, overtuigingen, emoties en gedrag spelen een belangrijke rol bij de beleving van pijn. Dus: hoe je pijn ervaart.

Je voelt bijvoorbeeld meer pijn als:

• je somber, angstig of gespannen bent
• je denkt dat de pijn niet meer weggaat
• andere mensen geen begrip hebben voor je pijn
• je eenzaam bent of weinig afleiding hebt

Je voelt minder pijn als:

• je bezig kunt zijn met andere dingen
• je afgeleid en ontspannen bent
• mensen aandacht voor je hebben en je geruststellen

Aanleg speelt ook een rol bij pijn. Sommige mensen zijn gewoon wat minder gevoelig voor pijn. Andere zijn juist gevoeliger.

Wat is er aan pijn bij kanker te doen?

Heb je pijn, vertel dit dan aan je arts of verpleegkundige. Die kan samen met jou kijken of er iets aan te doen is. Of er behandelingen zijn om je pijn te verminderen of draaglijker te maken.

Misschien kan je arts de oorzaak van de pijn wegnemen of je medicijnen geven.

Zorgen of problemen kunnen je pijn erger maken. Heb je psychische klachten, dan kan je arts je een aantal gesprekken met een maatschappelijk werker of psycholoog aanraden.

Tips voor omgaan met pijn door kanker:

• Verdeel je activiteiten over de dag
• Probeer te ontspannen of zoek afleiding
• Praat over je pijn
• Blijf bewegen
• Laat je adviseren over hulpmiddelen
• Regel praktische hulp

Wat is chronische pijn?

Chronische pijn is pijn die niet weggaat. Het kan helpen om manieren te vinden om met deze pijn om te gaan. Misschien vind je in deze informatie iets dat bij jou past. Chronische pijn is pijn die langer dan 3 maanden duurt.

Bij mensen met kanker komt chronische pijn bijvoorbeeld door:

• een tumor
• uitzaaiingen
• druk op of beschadiging van zenuwen
• littekenweefsel na een operatie

Sommige mensen met kanker blijven last houden van pijn. Ook als de operatiewond, ontsteking of ziekte genezen is. Vaak komt dat doordat je zenuwen en hersenen extra gevoelig zijn geworden. Ze ontvangen dan nog steeds pijnprikkels, zelfs bij prikkels die normaal geen pijn zouden doen.

Invloed van chronische pijn op je leven

Chronische pijn heeft invloed op je leven, op hoe je je voelt en wat je kunt doen. Zowel thuis als op je werk.

Als je lange tijd pijn heb, kun je daar somber, gefrustreerd, angstig of verdrietig van worden. Ook kun je je machteloos voelen.

Daardoor kun je nog meer pijn voelen. Met als gevolg meer psychische klachten. Emoties en pijnklachten versterken elkaar steeds op deze manier.

De pijn kan ook ertoe leiden dat je je zorgen maakt over de vooruitzichten van je ziekte en gaat piekeren.

Misschien doe je minder door de pijn, slaap je slecht, of heb je minder sociale contacten. Heb je weinig afleiding, dan is het moeilijk om aan iets anders te denken dan aan de pijn. De pijn kan dan je leven beheersen.

Beter leren omgaan met pijn

Gedachten, overtuigingen, emoties en gedrag spelen een belangrijke rol bij de beleving van pijn. Het is begrijpelijk als je soms denkt dat de pijn nooit overgaat of activiteiten vermijdt uit angst voor extra pijn. Toch kan het helpen om hoop te houden en stap voor stap weer dingen proberen te doen die je plezier geven. Zelfs als de pijn niet helemaal verdwijnt.

Of je verder nog problemen hebt, bijvoorbeeld met relaties, werk of geldzaken, speelt ook mee. Spanningen en zorgen maken de pijn erger.

Gesprekken met een psycholoog

Als je pijn blijft houden en medicijnen niet genoeg helpen, kan het steun geven om met een psycholoog te praten. Samen kunnen jullie onderzoeken welke factoren invloed hebben op jouw pijn en wat je kunt doen om er anders mee om te gaan.

Misschien kan cognitieve therapie helpen. In deze psychologische behandeling leer je beter omgaan met pijn. Dat kan door de manier waarop je denkt over pijn te veranderen. En hoe je erop reageert. Ook leer je hoe ontspanningsoefeningen, mindfulness en afleiding kunnen helpen.

Een andere mogelijkheid is Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Dit is een psychologische behandeling waarbij je leert leven met blijvende klachten. Om zo toch te blijven doen wat je écht belangrijk vindt.

Voor een behandeling bij een medisch maatschappelijk werker of psycholoog heb je een verwijzing nodig. Informeer vooraf bij je zorgverzekeraar of de behandeling vergoed wordt.

Mindfulness-training doen

Mindfulness is aandacht hebben voor het hier en nu. Je staat bewust stil bij wat je op dit moment ervaart, zonder oordeel.

Mindfulness kan helpen bij pijn. De pijn wordt niet minder, maar je leert er beter mee omgaan. Waardoor je er misschien minder last van hebt.

Mindfulness leer je het beste via een mindfulness-training. Zo’n training bestaat meestal uit 8 wekelijkse groepsbijeenkomsten. Er zijn ook individuele en online trainingen.

Online cursus omgaan met pijn

Je kunt ook een online cursus volgen over omgaan met pijn. Bijvoorbeeld:

• RetrainPain (www.retrainpain.org, de Nederlandstalige versie)

Omgaan met pijn in de nacht

Veel mensen hebben ‘s nachts meer pijn, want dan is er minder afleiding. Bang zijn voor pijn, piekeren over je ziekte kan je nachtrust nog eens extra verstoren.

Door een slechte nachtrust kan je conditie achteruit gaan. Hierdoor heb je overdag misschien ook meer pijn.

Wat kun je doen?

• Vaak helpt het om zo goed mogelijk te ontspannen voor je gaat slapen. Bijvoorbeeld door naar muziek te luisteren, een ontspanningsoefening te doen of een warm bad te nemen.
• Word je ’s nachts wakker van de pijn? En voel je je angstig of gespannen? Dan kunnen ademhalingsoefeningen of geleide visualisatie helpen om tot rust te komen. Als je merkt dat dit niet helpt, dan kun je het beste uit bed gaan en iets doen wat je afleidt of ontspant. Zoals een boek lezen of muziek luisteren. Dit kan helpen om tot ontspanning te komen. Bespreek de pijnstilling voor de nacht met je arts.
• Overleg met je arts over een slaapmiddel.

Tips voor de omgang met naasten

Als pijn veel invloed heeft op je dagelijks leven, raakt dat vaak ook je partner, familie en vrienden. Voor hen kan het ook moeilijk zijn hiermee om te gaan. Het vraagt ook van hen aanpassing.

Merk je dat mensen in je omgeving niet goed begrijpen wat de pijn met je doet? Probeer dit dan uit te leggen. Vertel ook wat dit voor jou betekent, bijvoorbeeld dat je minder energie hebt of minder kunt doen. Zo kunnen zij daar rekening mee houden bij het maken van afspraken of het plannen van activiteiten. Door samen te ontdekken wat helpt, kan er meer begrip en ruimte voor elkaar ontstaan.

Heb je nog vragen?

Heb je na het lezen van deze folder nog vragen? Stel deze gerust aan je behandelend arts, casemanager oncologie of aan het pijnteam van Bernhoven.

• Pijnteam Bernhoven telefoon: 0413 - 40 19 87