Methotrexaat (MTX) bij de ziekte van Crohn

Je hebt met de maag-darm-leverarts (MDL-arts) of IBD-verpleegkundige gesproken over het gebruik van methotrexaat (MTX). In deze folder lees je hoe dit medicijn werkt, welke bijwerkingen mogelijk zijn en welke controles horen bij deze behandeling.

Algemeen

De oorzaak van de ziekte van Crohn is (nog) niet bekend. Met medicijnen proberen we de ontsteking in de darmen te verminderen. Dat helpt om klachten te verminderen en verdere schade door de ziekte te voorkomen.

De medicijnen genezen de ziekte niet. Ze zorgen er wel voor dat je minder klachten hebt. Daarom is het belangrijk dat je de medicijnen blijft gebruiken, ook als je je goed voelt. Stop je met de medicijnen? Dan kunnen de klachten terugkomen.

Hoe werkt MTX?

Methotrexaat (MTX) is een medicijn dat wordt gebruikt bij de ziekte van Crohn. Je krijgt dit medicijn als andere medicijnen niet of niet voldoende hebben geholpen, of als je andere medicijnen niet kunt verdragen.

MTX onderdrukt je natuurlijke afweer. Daardoor remt het ook de ontstekingen in de darm.

Meestal merk je binnen enkele weken effect van de behandeling. Soms duurt dit enkele maanden.

Belangrijk

Je krijgt een lage dosis MTX. Bij een lage dosis zijn er meestal minder bijwerkingen en zijn deze vaak minder ernstig.

Het is belangrijk om te weten dat MTX ook wordt gebruikt bij de behandeling van kanker. De bijsluiter die je van de apotheek krijgt, is daarom vaak bedoeld voor mensen die een hoge dosis MTX gebruiken. Op de verpakking van je medicijnen zit daarom een gele sticker met de tekst 'risicovolle stof'. De maatregelen die in de bijsluiter staan, gelden niet voor jouw behandeling met een lage dosis MTX.

Hoe bereid je je voor?

Voordat je begint met de behandeling, heb je een afspraak met de IBD-verpleegkundige. Tijdens dit gesprek:

• krijg je uitleg over MTX
• bespreken we of de behandeling veilig is voor jou
• kan bloedonderzoek of een longfoto nodig zijn

Hoe gebruik je MTX?

MTX is verkrijgbaar als tablet of als injectie onder de huid. Je MDL-arts bespreekt welke vorm voor jou het meest geschikt is.

Tabletten

• Neem de tabletten met water in. Dat mag met of zonder eten.
• Slik de tabletten heel door. Breek of kauw ze niet.
• Je MDL-arts vertelt je hoeveel tabletten je moet innemen.
• Neem de tabletten één keer per week op dezelfde dag in.

Injectie

• Je kunt jezelf injecteren. De IBD-verpleegkundige legt uit hoe je dit doet.
• Vind je het lastig om jezelf te injecteren? Vraag dan een familielid of bekende. Die krijgt ook uitleg.
• Injecteer steeds op dezelfde dag van de week. Kies bij voorkeur een vast tijdstip.
• Een injectie na het avondeten kan de kans op bijwerkingen verkleinen.
• Schrijf in je kalender of agenda wanneer je moet injecteren.
• Zet eventueel een herinnering in je telefoon.
• Ben je een injectie vergeten? Dien deze dan alsnog zo snel mogelijk toe. Daarna ga je verder volgens je gewone schema.

Wat zijn mogelijke bijwerkingen?

Niet iedereen krijgt bijwerkingen. Sommige bijwerkingen ontstaan snel, andere pas later. Lees ook de bijsluiter voor een volledig overzicht.

Veelvoorkomende bijwerkingen

• buikpijn
• misselijkheid
• braken
• diarree
• jeuk op de plaats van de injectie
• veranderingen in de werking van de lever

Neem contact op als je last krijgt van

• hoge koorts
• aanhoudend hoesten
• groen slijm ophoesten
• kortademigheid
• huidafwijkingen
• onverklaarbare blauwe plekken

Wanneer moet je contact opnemen?

Krijg je last van één of meer bijwerkingen? Neem dan contact op met de IBD-verpleegkundige.

Mogelijke allergische reactie

Neem direct contact op met je arts of IBD-verpleegkundige als je last krijgt van:

• zwelling van je gezicht, lippen, mond of keel
• huiduitslag of galbulten
• zwelling van je handen, voeten of enkels
• spierpijn
• koorts
• gewrichtspijn of kaakpijn
• een zere keel

Foliumzuur

Het is belangrijk dat je naast MTX ook foliumzuur gebruikt. Foliumzuur is een vitamine die de kans op bijwerkingen van MTX kan verminderen.

Je MDL-arts schrijft foliumzuur van 5 of 10 mg voor. Gebruik het foliumzuur minimaal 24 uur nadat je MTX hebt ingenomen of geïnjecteerd.

Mag je MTX gebruiken met andere medicijnen?

MTX kan samen met veel andere medicijnen worden gebruikt. Sommige medicijnen mogen niet tegelijk met MTX worden gebruikt, zoals:

• trimethoprim
• co-trimoxazol
• rifampicine
• thiopurines
• leflunomide
• sulfasalazine

Vertel altijd aan je huisarts, apotheker of specialist dat je MTX gebruikt. Twijfel je ergens over? Overleg dan met je arts of apotheker.

Alcohol

Drink bij voorkeur geen alcohol. Drink je toch alcohol? Drink dan niet meer dan één glas per dag.

Alcohol vergroot samen met MTX de kans op problemen met de lever.

Vrijen

MTX komt niet in sperma of vaginaal vocht terecht. Daarom zijn bij het vrijen geen speciale voorzorgsmaatregelen nodig.

Gebruik wel goede anticonceptie. Lees hiervoor ook de informatie onder 'Zwangerschap en borstvoeding'.

Zwangerschap en borstvoeding

Gebruik goede anticonceptie tijdens de behandeling met MTX en tot minimaal zes maanden na de laatste dosis. Dit advies geldt voor zowel mannen als vrouwen.

Ben je zwanger? Stop dan direct met MTX en neem contact op met je arts. MTX kan schadelijk zijn voor je baby.

Gebruik MTX niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft.

Heb je een kinderwens? Bespreek dit dan met je MDL-arts of IBD-verpleegkundige.

Wat moet je weten over vaccinaties?

Sommige vaccinaties werken minder goed als je MTX gebruikt. Overleg daarom altijd met je arts voordat je een vaccinatie krijgt.

Deze vaccinaties zijn wel mogelijk

• de jaarlijkse griepprik (bij voorkeur niet op dezelfde dag als je injectie)
• vaccinaties tegen pneumokokken
• vaccinatie tegen gordelroos

Deze vaccinaties zijn niet toegestaan

• vaccins met levende virussen, zoals BMR, BCG en gele koorts

Mag je autorijden?

Ja. MTX maakt je niet suf. Je mag daarom gewoon autorijden en machines bedienen.

Welke controles zijn nodig?

Tijdens de behandeling kom je regelmatig naar de polikliniek voor controle.

Ook krijg je regelmatig bloedonderzoek. Zo controleren we of de behandeling goed werkt en veilig blijft.

Heb je vragen?

Neem dan contact op met de IBD-verpleegkundige of de polikliniek Maag-Darm-Leverziekten.

IBD-verpleegkundige

Bel op werkdagen tussen 08.45 en 10.15 uur via 0413 - 40 23 16.

Of mail naar ibdverpleegkundige@bernhoven.nl.

Vermeld in je e-mail altijd je naam en geboortedatum. Je krijgt binnen vijf werkdagen een reactie.

Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten

Voor dringende vragen tijdens kantooruren bel je 0413 - 40 19 32.