Voedingsadviezen bij nierstenen (algemeen)
Bij jou zijn nierstenen vastgesteld. Met de juiste voeding kun je de kans op nierstenen verkleinen. In deze folder vind je voedingsadviezen die hierbij kunnen helpen.
Hoe ontstaan nierstenen?
Nierstenen ontstaan als bepaalde stoffen in de urine te veel ophopen. Hierdoor kunnen kleine kristallen ontstaan.
Normaal plas je deze kristallen uit. Blijven ze in de nier of urinewegen zitten? Dan kunnen ze groter worden. Zo ontstaat een niersteen.
Welke soorten nierstenen zijn er?
Er zijn verschillende soorten nierstenen. De samenstelling van de steen bepaalt welke behandeling voor jou het beste is.
Plas je een niersteen uit? Dan kan de arts onderzoeken om welk soort steen het gaat.
De arts vraagt je om de steen op te vangen. Dit kan bijvoorbeeld met:
- een zeefje
- een koffiefilter
- een panty
Je kunt de urine ook opvangen in een potje en daarna zeven.
Voeding en nierstenen
Wat je eet en drinkt, heeft invloed op het ontstaan van nierstenen. Door gezonde keuzes te maken, kun je de kans op nieuwe nierstenen kleiner maken.
Hieronder lees je de algemene voedingsadviezen. Heb je een speciaal dieet of wil je persoonlijk advies? Dan kan een diëtist je hierbij helpen.
Is bekend welke soort niersteen je hebt? Dan kunnen aanvullende voedingsadviezen voor jou gelden.
Algemene voedingsadviezen
Deze adviezen gelden voor alle soorten nierstenen.
De belangrijkste adviezen zijn:
- eet gezond
- drink 2,5 tot 3 liter per dag
- vermijd producten met veel oxaalzuur
- gebruik weinig zout
- eet een normale hoeveelheid dierlijk eiwit
- neem bij elke hoofdmaaltijd een melkproduct
- zorg voor een gezond gewicht
Eet gezond
Een gezond eetpatroon bevat alle voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Denk aan kalium, magnesium en vezels. Dit kan de kans op nierstenen kleiner maken.
Eet elke dag:
- twee stuks fruit
- 250 gram groente
- vooral volkoren producten
- vaker plantaardige dan dierlijke producten
Gebruik zo weinig mogelijk producten en dranken met veel suiker.
Vermijd groente en fruit met een zeer hoog gehalte aan oxaalzuur.
Meer informatie vind je op de website van het Voedingscentrum bij de Schijf van Vijf.
Drink voldoende
Voldoende drinken is één van de belangrijkste manieren om nierstenen te helpen voorkomen.
Drink je te weinig? Dan wordt je urine te sterk geconcentreerd. Hierdoor kunnen makkelijker kristallen ontstaan.
Drink daarom elke dag 2,5 tot 3 liter. Het doel is dat je ongeveer 2,5 liter per dag plast. Je urine hoort lichtgeel van kleur te zijn.
Verdeel het drinken goed over de dag. Drink ook extra:
- tijdens de maaltijden
- in de avond
- als je 's nachts wakker wordt om te plassen
Drink vooral:
- water
- bronwater
- dranken met weinig suiker
- citrusvruchtensap
Beperk het gebruik van:
- sterke zwarte thee
- grote hoeveelheden koffie
- alcohol
Gebruik minder zout
Te veel zout vergroot de kans op nierstenen.
Voeg daarom zo min mogelijk zout toe aan je eten. Kies bij voorkeur voor verse en onbewerkte producten.
Veel zout zit onder andere in:
- kant-en-klare soepen en sauzen
- kant-en-klaarmaaltijden
- bouillonblokjes
- ketjap en kruidenmixen
- vleeswaren
- rookworst en hamburgers
- gepaneerd vlees
- kaas
- haring, ansjovis en bokking
- zoutjes, borrelnoten en snacks
Wil je weten hoeveel zout je gebruikt? Bereken dit met de Zoutmeter van de Nierstichting.
Gebruik een normale hoeveelheid eiwit
Eiwit is een belangrijke bouwstof voor je lichaam. Je hebt iedere dag eiwit nodig.
Te veel dierlijk eiwit kan de kans op nierstenen vergroten.
Producten met veel eiwit zijn:
- vlees
- vis
- gevogelte
- vleeswaren
- melk en kaas
- eieren
- noten en pinda's
- sojaproducten
- peulvruchten
Eet niet meer dan 500 gram vlees en vleeswaren per week. Hiervan mag maximaal 300 gram rood vlees zijn, zoals rund-, varkens-, schapen- of geitenvlees.
Gebruik drie tot vier porties melkproducten per dag.
Gebruik een normale hoeveelheid calcium
Een normale hoeveelheid calcium helpt om de kans op nierstenen kleiner te maken.
Gebruik daarom dagelijks ongeveer:
- drie tot vier porties melk of melkproducten
- anderhalve plak kaas
Ook groente, noten en peulvruchten bevatten calcium.
Gebruik melkproducten bij de maaltijd. Het calcium kan zich dan binden aan bepaalde stoffen uit de voeding.
Beperk producten met veel oxaalzuur
Oxaalzuur zit alleen in plantaardige producten.
Gebruik niet te veel van:
- bieten, bietenblad, paprika, postelein, rabarber, snijbiet, spinazie en zuring
- sterfruit, dadels en gedroogde vijgen
- amarant, boekweit en quinoa
- cacao, chocolade, noten en pinda's
Beperk ook sterke zwarte thee. Kruidenthee en groene thee bevatten minder oxaalzuur.
Zorg voor een gezond gewicht
Overgewicht vergroot de kans op nierstenen.
Heb je overgewicht? Dan is het advies om af te vallen. Probeer daarna een gezond gewicht te houden.
Specifieke voedingsadviezen
Sommige adviezen gelden alleen voor een bepaalde soort niersteen of een afwijking in de urine.
Calciumoxalaatstenen
Bekijk de folder Voeding bij nierstenen (calciumoxalaat).
Calciumfosfaatstenen
Bekijk de folder Voeding bij nierstenen (calciumfosfaat).
Cystinestenen
Bij cystinestenen is veel drinken extra belangrijk.
Drink bij voorkeur drie tot vier liter per dag. Drink ook als je 's nachts wakker wordt.
Te weinig citraat in de urine
Citraat helpt om nierstenen te voorkomen.
Citraat zit onder andere in:
- citroen
- limoen
- ananas
- zwarte bessen
- cranberries
- abrikozen
Sinaasappels en sinaasappelsap bevatten ook citraat, maar ook meer oxaalzuur. Gebruik deze daarom met mate.
Eet elke dag minstens twee stuks fruit. Kies regelmatig citrusfruit en bessen.
Soms schrijft de arts citraat als medicijn voor.
Let op: citroenzuur is niet hetzelfde als vitamine C.
Urinezuurstenen
Heb je urinezuurstenen? Dan gelden de volgende adviezen:
- gebruik regelmatig producten met veel citraat
- eet minder producten met veel purines
- gebruik zo min mogelijk suiker en frisdrank met suiker
Purines zitten vooral in:
- rood vlees
- vleeswaren
- orgaanvlees
- vis
- schaal- en schelpdieren
Eet maximaal:
- 300 gram rood vlees per week
- 100 gram rood vlees per dag
- één keer per week 100 gram vis
Schaal- en schelpdieren kun je beter vermijden.
Blijf wel iedere dag twee stuks fruit eten.
Medicijnen
Soms zijn voedingsadviezen alleen niet voldoende.
Je arts kan dan medicijnen voorschrijven. Deze medicijnen kunnen de kans op nieuwe nierstenen kleiner maken.