Goedaardige afwijkingen in de borst

Je arts of verpleegkundig specialist heeft bij jou een goedaardige afwijking in de borst gevonden. In deze folder lees je hoe de borst is opgebouwd, wat de functie van de borst is en welke goedaardige afwijkingen vaak voorkomen.

Bouw en functie van de borst

De borst heet in medische taal ook wel mamma. De borst ligt op de borstspier en bestaat uit vetweefsel, bindweefsel en klierweefsel. In het klierweefsel zitten melkgangen. Deze melkgangen komen uit bij de tepel. De huid rondom de tepel heet de tepelhof (areola).

Als je je borsten zelf voelt, merk je misschien dat ze niet altijd hetzelfde aanvoelen. Je linker- en rechterborst zijn vaak niet precies even groot. Dit verschil kun je soms ook zien.

Het klierweefsel voelt niet altijd glad aan, maar kan wat hobbelig zijn. Het zit ook niet overal evenveel. Meestal zit het meeste klierweefsel aan de buiten-bovenkant van de borst. Soms loopt het klierweefsel door tot in de oksel.

Tijdens je menstruatiecyclus kunnen je borsten opzwellen en gevoeliger zijn.
Verschillen in grootte, stevigheid en gevoeligheid zijn normaal en kunnen per vrouw verschillen.

Als je ouder wordt, verandert de borst. Jonge borsten zijn vaak stevig en elastisch. Dat komt doordat ze veel bindweefsel bevatten. Met het ouder worden wordt het bindweefsel slapper. De borsten kunnen dan minder stevig worden en gaan hangen.

Ook tijdens de overgang verandert de borst. Door minder oestrogeen verandert het klier- en vetweefsel. De borsten voelen dan anders aan. Dit is een normaal proces.

De functie van de borst is het geven van melk aan een baby. De melk wordt gemaakt in de melkklieren en gaat via melkgangen naar de tepel. De melkklieren en melkgangen zijn heel klein en niet met het blote oog te zien. Daarom noemen we dit samen klierweefsel.

Goedaardige afwijkingen van de borst

Er zijn verschillende soorten goedaardige afwijkingen in de borst.

Cyste

Een cyste is een van de meest voorkomende goedaardige afwijkingen. Een cyste is een met vocht gevulde holte in een melkklier. Meestal ontstaat dit door een verstopping van een klein afvoergangetje.

Als je borsten gespannen zijn, voelt een cyste vaak als een ronde, stevige knobbel die je een beetje kunt bewegen. Je kunt één cyste hebben, maar ook meerdere, in één of beide borsten.

Een cyste kan vanzelf verdwijnen. Soms wordt een cyste leeggezogen met een punctie. Dit gebeurt alleen als de cyste pijn doet of erg groot is. Na het leegzuigen kan de cyste weer terugkomen, omdat de wand van de cyste vocht blijft aanmaken.

Fibroadenoom (bindweefselknobbel)

Een fibroadenoom is het meest voorkomende goedaardige knobbeltje in de borst. Het is een gladde, ronde of ovale knobbel die meebeweegt met het borstweefsel.

Fibroadenomen komen vooral voor bij vrouwen jonger dan 35 jaar. Bij deze leeftijd is ongeveer driekwart van alle knobbeltjes een fibroadenoom. Ze kunnen ook op latere leeftijd voorkomen.

Als een fibroadenoom groter wordt of anders aanvoelt, is nieuw onderzoek nodig. Als met weefselonderzoek is vastgesteld dat het om een fibroadenoom gaat, zijn er meerdere mogelijkheden. Meestal wordt in overleg besloten om niets te doen.

Sommige vrouwen hebben wel klachten, bijvoorbeeld pijn voor de menstruatie of last doordat de knobbel onder de rand van de BH zit. Dan kan ervoor gekozen worden om het fibroadenoom te verwijderen met een operatie in dagbehandeling. Een nadeel van een operatie is dat er een litteken ontstaat.

Lipoom (vetweefselknobbel)

Een lipoom is een goedaardige knobbel die ontstaat uit vetweefsel in de borst. Een lipoom voelt meestal zacht aan en doet geen pijn. De knobbel kan groter worden en verdwijnt meestal niet vanzelf.

Als is vastgesteld dat het om een lipoom gaat, kun je vaak afwachten. Een operatie is niet nodig.
Als je het lipoom storend vindt, bijvoorbeeld om cosmetische redenen, kan het operatief verwijderd worden. Dit kan meestal zonder grote littekens of verandering van de vorm van de borst.

Papilloom

Een papilloom is een goedaardige afwijking in de hoofdmelkgang, vaak vlak achter de tepel.
Het lijkt op een poliep. Een papilloom kan geel of bloederig vocht uit de tepel geven. Soms kan de tepel ingetrokken raken. Papillomen komen vooral voor bij vrouwen tussen de 30 en 50 jaar.

Als een papilloom wordt gevonden, krijg je meestal de eerste 3 jaar extra controles in het ziekenhuis met een mammografie. Soms is het nodig om de melkgang met het papilloom operatief te verwijderen. Dit heet een microdochectomie en gebeurt in dagbehandeling.

Ductectasie (verwijde melkgang)

Bij ductectasie zijn één of meer melkgangen verwijd. Soms is er ook een langdurige ontsteking of tepelvloed. Dit komt vooral voor bij vrouwen vóór of rond de overgang. De oorzaak is niet bekend.

Als je veel last hebt van tepelvloed of ontstekingen, kan een operatie worden geadviseerd.
Daarbij worden één of meerdere verwijde melkgangen verwijderd (microdochectomie).

Soms is het nodig om alle tepeluitgangen te verwijderen. Dit heet een conusexcisie.
Bij deze operatie wordt het weefsel achter de tepel en tepelhof weggehaald via een snee langs de tepelhof.

Mastopathie

Mastopathie is een verzamelnaam voor goedaardige aandoeningen van de borst. Er kunnen knobbels of andere onregelmatigheden ontstaan die vaak pijn doen. Het woord mastos betekent borst en patho betekent aandoening.

Mastopathie kan in één borst voorkomen of in beide borsten. Ongeveer 10% van de vrouwen heeft in meer of mindere mate last van mastopathie.

Bij veel vrouwen speelt pijn een grote rol. Bewegen en aanraken kan pijnlijk zijn, zoals bij sporten, traplopen, vrijen, knuffelen of op de buik liggen. Ook in rust kunnen de borsten pijn doen.

Mastopathie is goedaardig. Het is geen kanker. Bij de meest voorkomende vormen is de kans op borstkanker niet groter dan bij vrouwen zonder mastopathie.

Wat zijn oorzaken van mastopathie?

De oorzaak van mastopathie is niet altijd duidelijk. Het komt vooral voor bij vrouwen tussen de 35 en 50 jaar.

Er zijn twee vormen van mastopathie:

1. Cyclische mastopathie

Deze vorm hangt samen met je menstruatiecyclus. Drie tot zeven dagen vóór de menstruatie ontstaan klachten zoals zware, gespannen borsten en soms stekende pijn.

Door vrouwelijke hormonen zwellen de borstklieren dan iets op. De pijn is vaak niet precies aan te wijzen, maar je kunt wel knobbeltjes voelen.

2. Niet-cyclische mastopathie

Deze vorm hangt niet samen met de menstruatie. De pijn zit op één duidelijke plek en kan brandend, scherp of zeurend zijn. De pijn straalt vaak uit naar de oksel.

Deze vorm komt vaker voor bij vrouwen ouder dan 40 jaar. Tijdens de overgang nemen de klachten vaak af.

Hoe wordt mastopathie behandeld?

Behandeling zonder hormonen

Er is geen advies dat bij elke vrouw werkt. De onderstaande adviezen kunnen soms helpen om de klachten te verminderen.

Ondersteuning

Draag een stevige BH die goed ondersteunt. Een (sport)BH met brede banden en zonder beugels is vaak prettig.

Dieet

Sommige vrouwen hebben minder klachten als zij minder of geen koffie, thee, chocolade, cola, wijn en kaas gebruiken. In deze producten zitten stoffen die invloed kunnen hebben op het lichaam. Het duurt ongeveer 3 maanden voordat je merkt of dit effect heeft.

Er lijkt ook een verband te zijn tussen mastopathie en een tekort aan onverzadigde vetzuren.
Je kunt meer onverzadigde vetzuren binnenkrijgen door dieetmargarine of halvarine te gebruiken en te bakken in olie of vloeibaar bak- en braadvet.

Warmte en kou

Warmte kan de klachten verminderen, bijvoorbeeld door een warme douche of warme kleding. Warme kompressen kunnen ook helpen. Sommige vrouwen vinden juist kou prettig. Een coldpack kan dan tijdelijk verlichting geven.

Pijnstilling

Bij pijn mag je paracetamol gebruiken: 3 tot 4 keer per dag 2 tabletten van 500 mg. Helpt dit niet genoeg? Overleg dan met je huisarts over andere pijnstillers.

Teunisbloemolie

Teunisbloemolie (primrose oil) is te koop bij de drogist of reformzaak. Bij ongeveer 40% van de vrouwen vermindert dit de klachten. Ook hierbij duurt het ongeveer 3 maanden voordat je effect merkt.

Behandeling met hormonen

Sommige vrouwen hebben minder klachten als zij de anticonceptiepil gebruiken.
Andere vrouwen hebben juist minder klachten als zij stoppen met de pil of overstappen op een andere pil.

Bij ernstige cyclische mastopathie kan een hormonale behandeling worden overwogen.
Vanwege mogelijke bijwerkingen wordt deze behandeling alleen als laatste optie gebruikt.

Vragen?

Heb je na het lezen van deze folder nog vragen? Neem gerust contact op met het borstcentrum. Je kunt ons elke werkdag bellen tussen 10.00 en 12.00 uur.

Verpleegkundig Specialist