Voeding bij nierstenen (calciumoxalaat)

Je hebt nierstenen in je urinewegen. In medische taal ook calciumoxalaatstenen genoemd. Deze stenen bestaan uit calcium- en oxalaatdeeltjes. Nierstenen komen vaak voor, maar geven niet altijd klachten. Soms leiden ze tot hevige pijnaanvallen. Als je herhaaldelijk last hebt van nierstenen, is verder onderzoek nodig. In deze folder lees je hoe nierstenen ontstaan, behandeld worden en voorkomen kunnen worden met voedingsmaatregelen.

Hoe ontstaan nierstenen?

Nierstenen ontstaan als bepaalde stoffen in de urine te veel ophopen.

Bij calciumoxalaatstenen gaat het om calcium en oxalaat. Deze stoffen kunnen kleine kristallen vormen. Normaal plas je deze kristallen uit.

Blijven de kristallen in de nieren zitten? Dan kunnen ze groter worden. Zo kan een niersteen ontstaan.

Ook andere voedingsstoffen kunnen invloed hebben op het ontstaan van nierstenen. Door je voeding aan te passen, kun je de kans op nieuwe nierstenen kleiner maken.

Waarom is voeding belangrijk?

De behandeling van nierstenen is erop gericht om nieuwe nierstenen te voorkomen. Wat je eet en drinkt, kan daarbij helpen.

Welke voedingsadviezen zijn belangrijk?

Hieronder lees je algemene voedingsadviezen. Heb je een ander dieet? Of wil je een persoonlijk advies? Dan is begeleiding door een diëtist aan te raden.

De belangrijkste adviezen zijn:

• eet gezond
• drink 2,5 tot 3 liter per dag
• neem bij elke hoofdmaaltijd een melkproduct
• vermijd producten met heel veel oxalaat
• gebruik weinig zout en zoutrijke producten
• eet regelmatig producten met citraat, zoals citrusfruit en bessen
• eet niet te veel dierlijk eiwit, vooral niet te veel vlees
• gebruik geen supplement met vitamine C
• gebruik geen supplement met meer dan 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine D
• zorg voor een gezond gewicht

Wat is gezonde voeding?

Gezonde voeding bevat alle voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Voorbeelden zijn kalium, magnesium en vezels. Dit kan de kans op nierstenen kleiner maken.

Eet elke dag:

• twee stuks fruit
• 250 gram groente
• vooral volkoren producten
• vaker plantaardige dan dierlijke producten
• zo weinig mogelijk producten met veel suiker

Vermijd groente en fruit met veel oxaalzuur.

Hoeveel moet je drinken?

Voldoende drinken is belangrijk om nierstenen te voorkomen. Drink je te weinig? Dan wordt je urine te sterk geconcentreerd. Hierdoor kunnen sneller kristallen ontstaan.

Drink elke dag 2,5 tot 3 liter. Het doel is dat je ongeveer 2,5 liter per dag plast. Je urine hoort lichtgeel te zijn.

Verdeel het drinken goed over de dag. Drink ook in de avond en als je ’s nachts wakker wordt om te plassen. Zo voorkom je dat je urine ’s nachts te sterk geconcentreerd wordt.

Drink vooral:

• water
• bronwater
• eventueel dranken zonder of met weinig suiker
• eventueel vruchtensap van citrusfruit

Drink zo weinig mogelijk:

• sterke thee
• ijsthee
• chocolademelk
• dranken met suiker
• dranken met glucose-fructosestroop
• sap en smoothies van groente en fruit met veel oxaalzuur

Drink maximaal drie glazen slappe zwarte, groene of rooibosthee per dag.

Waarom heb je calcium nodig?

Een normale hoeveelheid calcium in je voeding kan helpen om nierstenen te voorkomen. Calcium bindt zich in de darm aan oxalaat. Daardoor komen er minder losse oxalaatdeeltjes in de urine.

Neem elke dag ongeveer:

• drie tot vier porties melk of melkproducten
• anderhalve plak kaas

Je krijgt ook calcium binnen via groente, noten en peulvruchten. Gebruik melkproducten tijdens de maaltijd.

Krijg je niet genoeg calcium binnen? Bespreek dan met je arts of diëtist of je een supplement nodig hebt.

Welke producten bevatten veel oxalaat?

Veel oxalaat in de voeding kan zorgen voor meer oxalaat in de urine. Hierdoor kan de kans op nierstenen groter worden.

Producten met veel oxaalzuur zijn onder andere:

• spinazie
• rabarber
• bieten en snijbiet
• paprika
• witte bonen
• cacao en chocolade
• chocoladevla en andere producten met cacao
• sterfruit
• amandelen
• sojameel
• aardappelen met schil
• sterke thee

Welke producten kun je beter vermijden?

Vermijd bij voorkeur:

• sterfruit, dadels en gedroogde vijgen
• bieten, paprika, okra, rabarber, snijbiet en spinazie
• amarant, boekweit, bulgur, gierst en quinoa
• sterke thee, ijsthee en rijstdrink
• cacao en producten met cacao, zoals chocolade, hagelslag en chocolademelk
• amandelen en producten met amandelen, zoals een amandelbroodje, gevulde koek en marsepein
• cashewnoten, pinda’s en chips

Welke producten kun je beter beperken?

Gebruik niet te veel van:

• avocado, frambozen, kiwi, mandarijn en sinaasappel
• aubergine, koolraap, pastinaak en tomaat
• aardappelproducten en zoete aardappel
• peulvruchten
• vleesvervangers van soja, peulvruchten of schimmels, zoals tofu en tempeh
• slappe thee
• limonade van vruchtensiroop
• olijven
• miso
• sojasaus, ketjap en tahin
• pistachenoten, walnoten en pecannoten

Waarom is minder zout belangrijk?

Te veel zout kan de kans op nierstenen groter maken. Voeg daarom zo weinig mogelijk zout toe aan je eten.

Veel kant-en-klare en bewerkte producten bevatten veel zout. Beperk daarom:

• kant-en-klare sauzen en soepen
• kant-en-klaarmaaltijden
• bouillonblokjes
• ketjap en strooiaroma
• kruidenmengsels
• vleeswaren, zoals rauwe ham en rookvlees
• rookworst en hamburgers
• gepaneerd vlees
• kaas
• haring, ansjovis en bokking
• zoutjes en borrelnoten
• snacks, zoals bamiballen en frikandellen

Waarom is citraat belangrijk?

Citraat kan helpen om nierstenen te voorkomen. Citraat zit vooral in citrusfruit en bessen.

Voorbeelden van fruit en sap met veel citraat zijn:

• citroen
• limoen
• ananas
• zwarte bessen
• cranberries
• abrikozen

Sinaasappels en sinaasappelsap bevatten ook veel citraat. Ze bevatten ook veel oxaalzuur. Gebruik ze daarom niet te veel.

Eet elke dag minstens twee stuks fruit. Kies regelmatig voor citrusfruit en bessen.

De arts kan citraat ook als medicijn voorschrijven. Citroenzuur is niet hetzelfde als vitamine C, ook wel ascorbinezuur genoemd.

Waarom moet je dierlijk eiwit beperken?

Eiwit is belangrijk voor je lichaam. Je lichaam gebruikt eiwit als bouwstof voor cellen. Je hebt daarom elke dag eiwit nodig.

Te veel eiwit uit dierlijke producten kan de kans op nierstenen vergroten. Producten met veel eiwit zijn:

• vlees, vis, wild en gevogelte
• vleeswaren
• kaas en melk
• eieren
• noten en pinda’s
• sojaproducten
• peulvruchten

Eet niet meer dan 500 gram vlees en vleeswaren per week. Eet daarvan niet meer dan 300 gram rood vlees. Rood vlees is bijvoorbeeld rundvlees, schapenvlees, geitenvlees en varkensvlees.

Gebruik niet meer dan drie tot vier porties melkproducten per dag.

Welke vitamines kun je beter niet gebruiken?

Gebruik geen supplement met vitamine C. Dit kan de kans op nierstenen groter maken.

Gebruik je een multivitamine? Kies dan een product met maximaal de helft van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine C.

Gebruik je een supplement met vitamine D? Neem dan niet meer dan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid.

Waarom is een gezond gewicht belangrijk?

Overgewicht kan de kans op nierstenen groter maken. Probeer daarom een gezond gewicht te houden.

Heb je overgewicht? Dan is het advies om af te vallen.

Wanneer zijn medicijnen nodig?

Soms kunnen afwijkingen in de urine met medicijnen worden behandeld. Deze medicijnen kunnen de kans op nieuwe nierstenen kleiner maken.

Helpen de voedingsadviezen niet genoeg? Dan kan je arts besluiten om medicijnen voor te schrijven.

Heb je nog vragen?

Heb je vragen over je medicijnen of je ziekte? Bespreek deze dan met je behandelend arts.