Kolven vóór de bevalling

Als je zwanger bent, kun je in de laatste weken van de zwangerschap al moedermelk uit je borst afkolven. Dit heet antenataal kolven. Antenataal wil zeggen: vóór de bevalling. In deze folder lees je wat antenataal kolven inhoudt, wat de mogelijkheden zijn en welke voordelen antenataal kolven kan hebben.

Redenen om dit te doen

Het afkolven van moedermelk in de zwangerschap kan zinvol zijn. Dit is het geval als we verwachten dat de baby naast de borstvoeding, ook bijvoeding nodig heeft. Je vriest de moedermelk in, zodat je jouw baby kunt bijvoeden met je eigen moedermelk.

De eerste moedermelk bevat veel waardevolle stoffen voor je baby. Deze moedermelk heet colostrum. Je maakt dit aan vanaf de 16e zwangerschapsweek tot enkele dagen na de bevalling. Colostrum is rijk aan antistoffen, groeifactoren en eiwitten. Dit zijn belangrijke stoffen voor de ontwikkeling van de organen van je baby.

Antenataal kolven heeft nog een voordeel. De moedermelk komt namelijk sneller op gang na de geboorte en het is vaak makkelijker om de baby aan de borst te leggen.

Soms is al tijdens de zwangerschap bekend dat er een mogelijkheid bestaat dat de baby om medische redenen bijvoeding nodig heeft na de bevalling.

Situaties waarin kolven in de zwangerschap kan worden aangeraden zijn:

• Bij zwangerschapsdiabetes of diabetes mellitus type 1 of 2;
• Bij een geplande keizersnede;
• Bij een meerlingzwangerschap;
• Bij overgewicht met een BMI hoger dan 35;
• Je verwacht een klein of juist een te groot kindje;
• Je hebt een borstoperatie gehad;
• Je had weinig melkproductie in een eerdere borstvoedingsperiode;
• Bij een bewezen allergie bij jezelf of je partner;
• Je hebt de wens om bijvoeden met kunstvoeding te vermijden;
• Je verwacht een kindje met een aangeboren afwijking (bijvoorbeeld aangeboren spleet van de bovenlip, de kaak en/of het verhemelte, een hartafwijking of Syndroom van Down).

Zijn er risico’s?

Er is nog niet veel bekend over de redenen om niet te beginnen met kolven tijdens de zwangerschap. Bij de meeste vrouwen leidt het afkolven van moedermelk tijdens de zwangerschap niet tot samentrekkingen van de baarmoeder. Mocht je toch harde buiken krijgen tijdens het kolven, stop dan met kolven en probeer het later nog een keer.

Vrouwen die in het verleden te vroeg bevallen zijn (voor de 37 weken zwangerschap), last hebben van bloedverlies tijdens de zwangerschap of afwijkingen hebben in de baarmoederhals, adviseren wij om eerst contact op te nemen met de verloskundige of gynaecoloog voordat ze eventueel starten met antenataal kolven. Dit geldt ook voor een meerlingenzwangerschap of een dreigende vroeggeboorte deze zwangerschap.

Belangrijk

Wil je gaan starten met antenataal kolven en twijfel je of dit kan in jouw persoonlijke situatie? Bespreek dit dan eerst met je gynaecoloog of verloskundige.

Wanneer starten met kolven?

In het algemeen start je met kolven vanaf de 37e zwangerschapsweek. Wat voor jou het beste is, hangt af van je doel en persoonlijke situatie. Bespreek dit met jouw gynaecoloog of verloskundige.

Handleiding: zo kolf je

Je kunt het beste met de hand kolven. Op die manier wordt de ‘toeschietreflex’ goed gestimuleerd. De toeschietreflex is het mechanisme waarbij moedermelk vanuit de melkkliertjes richting de tepel ‘gestuwd’ wordt onder invloed van het hormoon oxytocine. Warmte en ontspanning helpen ook om de melk te laten toeschieten. Neem bijvoorbeeld een warm bad of warme douche voordat je gaat kolven.

Je kunt 2 tot 3 keer per dag handkolven, ongeveer 5-10 minuten per keer. Tijdens de 5-10 minuten wissel je een aantal keer van borst. De eerste keren moet je ervaring opdoen en kan het zijn dat er geen melk uit de borst komt. Een paar druppels is normaal en al heel erg goed.  De hoeveelheid moedermelk die vrouwen uiteindelijk kolven is heel verschillend.

Stappenplan:

1. Voorbereiding

• Zorg voor een rustige omgeving.
• Pak een schone lepel, glas of kommetje.
• Was je handen.
• Verwarm de borsten door een douche of bad te nemen, of gebruik een warmtekompres.

2. Borstmassage (zie afbeelding 1)

• Ga voorovergebogen zitten.
• Plaats je vingers op de borst. Duw de vingers stevig naar de borstkas toe. Beweeg de vingers richting tepel.
• Verplaats de vingers regelmatig.

Afbeelding 1 Borstmassage (Bron: NVL)

3. Kolven (zie afbeelding 2)

• Laat je borst in je hand rusten met de vingers er onder en de duim erop, ongeveer op de rand van de tepelhof.
• De vingers staan loodrecht tegenover elkaar rond de tepel.
• Een zwaardere borst kun je eerst wat optillen.
• Druk de borst in naar de borstkas toe, zorg dat je met je vingers niet verplaatst.
• Knijp nu met duim en vingers in een ritmische beweging de vingers samen naar het uiteinde van de tepel toe. Kolven mag geen pijn doen.
• Zorg voor een ritmische beweging, dus eerst naar de borstkas, daarna naar de tepel toe.
• De vingers wrijven niet over de huid, maar de weefsels onder de huid worden gemasseerd.
• Verplaats de vingers van de hand tussendoor naar een nieuwe stand, kloksgewijs rond de borst.
• Masseer naar behoefte met de andere hand mee tijdens het kolven.

Afbeelding 2 Afkolven met de hand (Bron: NVL)

Afkolven met de hand

Bekijk ook de Eurolac Lactatiekunde video 'Afkolven met de hand':

Melk invriezen

De opgevangen melk kun je verzamelen in de spuitjes met een afsluitdopje. Deze kunt je kopen bij de regioapotheek Bernhoven of ze zijn online te verkrijgen. Bewaar de spuitjes in een afgesloten bakje in de vriezer.

Van elke 24 uur mag je de afgekolfde gekoelde melk samenvoegen. Dit kunt je invriezen. Als je grotere hoeveelheden melk kolft, kunt je dit ook in een ijsblokhouder bewaren.

Het verkregen colostrum blijft in de diepvries 3-6 maanden houdbaar.

Zet de datum en je naam op de spuitjes of bewaardoos. Zo weet je welk spuitje van jou is en welke je als eerste moet gebruiken. Het spuitje met de oudste melk gebruikt je als eerste.

Ontdooi de melk voor gebruik

Je kunt moedermelk in de koelkast ontdooien. Dit duurt ongeveer 12 uur. Als je sneller melk nodig hebt, kun je het spuitje bevroren melk onder stromend water van maximaal 37 graden houden.

Ontdooi de melk niet voordat de baby is geboren in verband met de beperkte houdbaarheid. In de koelkast kunt je de melk maximaal 24 uur bewaren en buiten de koelkast maximaal 1 uur.

Bevallen

Als je in het ziekenhuis gaat bevallen, neem je bij opname de ingevroren spuitjes mee. Deze worden in het ziekenhuis in de vriezer bewaard totdat het nodig is. Na de bevalling wordt afgesproken of jouw baby extra voeding moet hebben naast het drinken aan de borst. Als je baby gedronken heeft, kunt je door middel van handkolven nog extra melk uit de borst masseren die je baby dan ook nog kan krijgen. Je weet dan al hoe de techniek werkt.

Vragen?

Heb je na het lezen van deze folder nog vragen? Stel ze gerust aan jouw verloskundige, gynaecoloog of eventueel een lactatiekundige.