Spring naar de content

Hartfalen: leefregels

U bent op de polikliniek cardiologie geweest of u bent opgenomen geweest voor de behandeling van klachten doordat uw hart onvoldoende werkt. Dit noemen we hartfalen. Op dit moment zijn uw klachten minder maar uw hartkwaal zal niet meer verdwijnen. In deze folder leest u waar u in het dagelijks leven rekening mee moet houden. Deze leefregels helpen mee om nieuwe klachten te voorkomen en zorgen ervoor dat u zo min mogelijk last heeft van uw hartfalen.

Wat is er aan de hand?

Het hart is een holle spier die, door ritmisch samen te trekken, bloed door het lichaam pompt. Door verschillende oorzaken kan het pompvermogen van de hartspier minder worden. De meest voorkomende oorzaken zijn: hartinfarct, lekkage of vernauwing van hartkleppen, hoge bloeddruk en hartspierziekten. De combinatie van ziekteverschijnselen die ontstaan als het pompvermogen van het hart onvoldoende is, noemen we hartfalen.

De volgende klachten en verschijnselen zijn een teken van hartfalen:

  • Moeheid/ lusteloosheid; dit komt doordat er minder bloed, dus zuurstof, door de spierweefsels stroomt
  • Dikke voeten, enkels en benen; dit komt doordat het hart minder goed pompt. Er blijft dan teveel vocht zitten in de lichaamsdelen die ver van het hart verwijderd zijn. Door deze overvulling van de bloedvaten kan er vocht uittreden in de weefsels van de benen, enkels, voeten en soms de buik.
  • Kortademigheid; dit ontstaat doordat het hart minder goed pompt. Er blijft teveel vocht in de bloedvaten van de longen. Door deze overvulling van de bloedvaten kan er vocht uittreden in de longen. Hierdoor treedt kortademigheid op bij inspanning en plat liggen.
  • Minder concentratievermogen; dit komt doordat er minder bloed door het hersenweefsel stroomt.
  • Onrustig slapen; dit komt omdat u liggend meer last heeft van benauwdheid. Ook slaapt u onrustig doordat u 's nachts vaker wakker wordt om te plassen.
  • Vaak plassen `s nachts; het hart hoeft 's nachts vaak minder hard te werken waardoor het bloed weer beter weggepompt wordt. Er stroomt meer bloed door de nieren waardoor u vaker moet plassen.
  • Minder gaan plassen; dit komt door de slechtere doorbloeding van de nieren.
  • Plotse benauwdheid en hoesten; dit komt doordat er vocht in de longen zit.
  • Stijging van lichaamsgewicht; omdat u meer vocht vasthoudt, zal uw lichaamsgewicht stijgen.

Wat betekent het om met hartfalen te leven?

Hartfalen is een uiting van een hartziekte die niet te genezen is maar waar wel goede behandelingsmogelijkheden voor bestaan. Dit betekent dat de klachten en verschijnselen verminderd kunnen worden zodat een optimale levenskwaliteit wordt bereikt. Door de behandeling bent u veelal toch in staat om de dingen te doen waarbij u zich prettig voelt.

Waaruit bestaat de behandeling van hartfalen en wie voert de behandeling uit?

De basis van de behandeling van hartfalen bestaat uit: zoutbeperking, leefregels (o.a. aanpassing van eet- en drinkpatroon, beweging) en instellen op medicijnen.

De de behandeling wordt gedaan door het team van de hartfalenpoli dat bestaat uit de cardioloog, physician assistent, verpleegkundig specialist, hartfalenverpleegkundigen, fysiotherapeut en diëtiste, maar het belangrijkste in dit team bent u zelf! Immers een aantal strenge leefregels zijn noodzakelijk om het lichaam optimaal te laten functioneren. 

Kortom, de belangrijkste steunpilaar van de behandeling bent u zelf!

Leefregels

Uw leefgewoonten veranderen is niet altijd even gemakkelijk. Toch is dit in uw geval noodzakelijk omdat uw leefgewoonten een onderdeel zijn van de behandeling. Aangepaste leefgewoonten zorgen ervoor dat uw lichaam zo goed mogelijk blijft functioneren en u zoveel mogelijk de dingen kunt blijven doen. Wanneer u een leefregel niet kunt uitvoeren is het goed hierover te praten (al dan niet met een deskundige) en proberen samen oplossingen te zoeken.

Noodzakelijke leefregels zijn:

  1. Houdt u aan het zoutbeperkt dieet

Bij hartfalen is een strikte beperking van zoutgebruik noodzakelijk. Wanneer u deze strikte zoutbeperking in uw dagelijkse voeding nog niet toepast overleg dit dan met een zorgverlener van het hartfalenteam. Wilt u graag uitleg en toelichting op het zoutbeperkte dieet dan kunt u vragen om een verwijzing naar de diëtiste. De diëtiste geeft u dan aanwijzingen hoe u het dieet in uw dagelijkse voeding kunt inpassen.

  1. Drink 1.5 liter per dag, tenzij anders afgesproken

Tips:

  • Het is belangrijk precies genoeg vocht te gebruiken; niet teveel maar ook niet te weinig. De zorgverlener van het hartfalenteam geeft u tips en uitleg hoe u dit in het dagelijkse leven moet doen.
  • Wanneer u vaak dorst heeft bij uw vochtlimiet van 1,5 liter, kunt u bijvoorbeeld vaker kleine beetjes drinken, op een ijsklontje zuigen, vaker een partje fruit eten, uw mond spoelen met koud water, tanden poetsen of kauwgom eten. Ook helpt het om zo min mogelijk voedingsmiddelen te eten waarvan u dorst krijgt.
  • Zorg dat u goed op de hoogte bent welke gevolgen teveel drinken voor u heeft. Door teveel drinken moet het hart nog harder werken en blijft er o.a. meer vocht achter in de weefsels en longen.
  • Bij braken, diarree, koorts en veel zweten (warm weer) mag u 0,5 liter vocht per dag meer drinken. Bij aanhoudende klachten van braken, diarree en koorts moet u contact opnemen met uw huisarts of de hartfalenpoli.
  1. Weeg dagelijks en meld veranderingen
  • Een toename van gewicht kan een teken zijn dat uw lichaam vocht vasthoudt. Informeer bij uw zorgverlener van het hartfalenteam wanneer u contact moet opnemen en hoe u moet handelen. Het meest betrouwbare gewicht krijgt u als u uzelf dagelijks op hetzelfde moment(met lege blaas en lege maag), op dezelfde weegschaal, weegt. Weeg uzelf bij voorkeur `s morgens vroeg net na het opstaan en noteer elke dag op een lijstje!
  1. Blijf op streefgewicht!
  • Bij hartfalen is een goed lichaamsgewicht belangrijk. Overgewicht zorgt voor overbelasting van het hart. Ondergewicht en afvallen kan leiden tot verlies en verzwakking van spieren en verminderde weerstand waardoor uw lichamelijke conditie minder wordt.
  • Ondergewicht Het komt veel voor dat mensen met hartfalen afvallen en mager worden. Dit is vaak het gevolg van te moe zijn om voldoende te eten, kortademigheid of de eetlust is beperkt geworden door een continu vol gevoel in de bovenbuik. Om te voorkomen dat uw lichamelijke conditie vermindert, is het nodig dat u extra let op de kwaliteit van uw voeding. Lukt het u niet uw gewicht constant te houden dan kunt u het hartfalenteam vragen om een verwijzing voor de diëtiste van het ziekenhuis. De diëtiste geeft u dan aanwijzingen wat u kunt doen om een goed lichaamsgewicht te behouden of weer te krijgen.
  • Overgewicht Wanneer u te zwaar bent en dit is niet het gevolg van vochtophoping (dikke voeten, enkels, benen etc.) dan is het belangrijk dat u ervoor zorgt dat u afvalt. U kunt het beste afvallen onder deskundige begeleiding. Op die manier blijft een goede voeding gewaarborgd en dat is juist in uw situatie erg belangrijk. Via het hartfalenteam of uw huisarts kunt u zich laten doorverwijzen naar de diëtiste
  1. Blijf zoveel mogelijk in beweging, maar neem ook op tijd voldoende rust

Tips:

  • Een goede lichamelijke conditie is voor iedereen belangrijk, dus ook voor u ondanks uw hartfalen. Probeer daarom uw dagelijkse activiteiten te blijven uitvoeren maar pas hierbij uw tempo aan en bouw naar behoefte rustpauzes in.
  • Probeer uw activiteiten en rust in balans te brengen. Een regelmatige leefwijze maakt dit een stuk gemakkelijker.
  • Leer uw dagelijkse dingen in een rustiger tempo uit te voeren, leer er meer tijd voor te nemen. 
  • Leer te luisteren naar uw eigen lichaam, de ene dag kunt u meer dan een andere dag.
  1. Neem in ieder geval een middagrust van anderhalf tot twee uur
  1. Rook niet

Roken is een belangrijke risicofactor voor het krijgen van een (volgend) hartinfarct. Roken bevordert een verhoogde bloeddruk en aderverkalking (arteriosclerose) en vermindert uw levensduur.

  1. Gebruik geen alcohol is het advies voor iedereen. Wilt u toch alcohol gebruiken neem dan niet meer dan 1 consumptie per dag.

Alcohol is schadelijk bij hartfalen!!! 

  1. Haal elk jaar een griepprik, in overleg met uw arts

Elke infectie betekent een extra belasting voor het hart. Het is dus belangrijk infecties (dit geldt ook voor verkoudheid) zoveel mogelijk te voorkomen.

  1. Neem de medicijnen in volgens voorschrift.
  • Medicijnen kunnen veel effect hebben op de kwaliteit van uw leven. Het is daarom belangrijk dat u de medicijnen nauwkeurig volgens voorschrift inneemt. Enkele tips:
  • Pas de tijden van de medicatie aan op uw leefgewoonten.
  • Zorg dat u op de hoogte bent van de werking van de medicijnen. U weet dan waarom het stipt innemen van de medicijnen zo belangrijk is. 
  • Stop nooit medicijnen zonder overleg!
  • Een prettig hulpmiddel kan zijn de medicijnen weekdoos. Dit betekent dat u één keer per week alle medicijnen die u per dag moet innemen in een vakje van de medicijnendoos legt. Elke dag neemt u dan de medicijnen van die dag uit de doos. Vergissen kan dan bijna niet meer. De medicijnendoos is verkrijgbaar bij de apotheek
  • U kunt na overleg met uw huisarts of apotheek gebruik maken van een baxterrol. In de  baxterrol is per inname moment de juiste medicatie door de apotheek verpakt.  Op het zakje staan uw naam, de naam van het geneesmiddel met een omschrijving van het uiterlijk, de datum en het inname tijdstip vermeld.
  • Om te voorkomen dat u medicatie vergeet in te nemen kunt u een alarm op uw smartphone instellen dat een  signaal geeft als u medicatie in moet nemen of een app installeren.  
  • Bent u uw medicijnen vergeten in te nemen? Wanneer u het medicijn 1x per dag gebruikt, kunt u het medicijn wel later innemen. Gebruikt u het medicijn drie tot vier keer per dag dan mag u het niet tegelijk met de volgende keer innemen.

Neem uw actueel medicatieoverzicht (AMO) mee voor uw eigen veiligheid

Wat is een AMO?
AMO staat voor actueel medicatieoverzicht. Het is dus een overzicht van de medicijnen die u op dat moment gebruikt.

Waarom een AMO?
Als uw arts medicijnen wil voorschrijven, leest de arts in uw AMO welke medicijnen u al gebruikt. Zo voorkomen we dat u medicijnen voorgeschreven krijgt die niet goed combineren met andere medicijnen.

Hoe kom ik aan mijn AMO?
Uw apotheker print voor u een AMO uit. Vertel uw apotheker ook als u medicijnen gebruikt zonder recept zoals pijnstillers, vitamines, anticonceptie pil of St. Janskruid en meld ook allergieën.

Ik heb nieuwe medicijnen gekregen. Hoe kom ik aan een aangepast AMO?
Tijdens uw ziekenhuisopname, polikliniekbezoek of bezoek aan uw huisarts kan uw medicijngebruik zijn veranderd. Let er op dat wijzigingen van medicatie of nieuwe gegevens in uw overzicht worden opgenomen door uw apotheker.

Wanneer neem ik mijn AMO mee?
Zorg dat u het overzicht altijd bij u heeft als u naar de specialist gaat. Dan kan de specialist zien of eventuele nieuwe medicijnen samengaan met medicijnen die u al heeft. Neem het ook mee als u naar de tandarts gaat.

Hoelang is mijn AMO geldig?
Het document is maximaal drie maanden geldig maar dient bij iedere wijziging in de medicatie tussentijds opnieuw worden vervangen. Uw apotheek kan het actuele medicatie overzicht verstrekken.

Medicijnen

Voor een goede behandeling van hartfalen zijn veel medicijnen nodig!

De cardioloog bepaalt welke combinatie van medicijnen voor u het beste is. Om de goede combinatie van medicijnen te bepalen is meerdere keren aanvullend bloedonderzoek en soms een echo van het hart nodig. Medicijnen hebben veel effect op de kwaliteit van uw leven. Het is daarom belangrijk dat u de medicijnen precies, volgens voorschrift inneemt. Uw medicatie wordt na elk bezoek op de hartfalenpoli bijgewerkt in uw dossier. Stop nooit met het innemen van medicijnen zonder overleg en verander de hoeveelheid niet! Als u problemen opmerkt, overleg dan met het hartfalenteam.

Medicijnen kunnen ook bijwerkingen hebben. Het is dan nodig om de hoeveelheid of de soort aan te passen. De werking en bijwerking van medicijnen kunt u ook terugvinden in de bijsluiter. Van de meest gebruikte medicijnen noemen we de werking en de belangrijkste bijwerkingen hieronder:

1. RAS-Remmers

Deze medicijnen zorgen ervoor dat de vaten verwijden waardoor de bloeddruk daalt en het hart minder hard hoeft te werken. Ze zijn onder te verdelen in:

 -ACE- remmers

Enige namen zijn: captropil (= Capoten), enalapril (= Renitec), ramipril (= Tritace), lisinopril (= Zestril), quinapril (= Acupril), perindopril (= Coversyl).

 -ARB- remmers

Enige namen zijn: Valsartan(=Diovan), Losartan (=Cozaar), Irbesartan(=Aprovel).

Bijwerking van de RAS-remmers kunnen zijn:

  • Droge kriebelhoest;
  • Duizeligheid door te lage bloeddruk;

2. ARNI   

ARNI is een nieuwe geneesmiddel voor de behandeling van hartfalen. Na inname zorgt het medicijn voor twee belangrijke effecten. Dit geneesmiddel zorgt ervoor dat de bloedvaten verwijden en daardoor de bloeddruk gaat dalen en een grotere zoutafscheiding via de nieren waardoor u meer gaat urineren.  ARNI’s zijn een optie voor patiënten die ondanks een optimale behandeling nog steeds symptomen ervaren.

Verkrijgbaar onder de naam: Sacubitril Valsartan (Entresto®)

Bijwerkingen van ARNI’s kunnen zijn:

  • duizeligheid door een lage bloeddruk,
  • verslechterde nierfunctie.

3. Bètablokkers

Deze medicijnen vertragen de hartslag waardoor het hart zich beter kan vullen. De bloeddruk wordt lager en het hart gaat rustiger kloppen. Enige namen zijn: metroprolol (=Selokeen) carvedilol (=Eucardic), sotalol (=Sotacor), bisoprolol (=emcor) Nebivolol (=Nebilet).

Bijwerkingen van betablokkers kunnen zijn:

  • Duizeligheid;
  • Tijdelijk meer kortademigheid of vocht vasthouden in het begin van het gebruik;
  • Trage hartslag;
  • Vermoeidheid;
  • Koude handen en voeten;
  • Slapeloosheid; 
  • Dromen; 
  • Erectieproblemen bij mannen;
  • Vaginale droogheid bij vrouwen.

4. Sinusknoopremmers

Deze medicijnen verlagen de hartfrequentie en worden gegeven als uw  hartslagfrequentie boven de  72 slagen/min*  blijft, ondanks een maximaal getolereerde dosering bètablokker .

Enige namen van sinusknoopremmers zijn: Ivabradine Procolaran ®, Coraxan ®, Coralan ®, Corlentor®)

Bijwerkingen van sinusknoopremmers kunnen zijn:

  • Patiënten kunnen vaak last hebben van lichte verstoringen in het zien, dat is met name te merken als korte ogenblikken van verhoogde lichtsterkte (lichtverschijnselen).
  • Te lage hartslagfrequentie

5. Diuretica (plastabletten)

Deze medicijnen zorgen ervoor dat u vaker plast. Hierdoor wordt de vochtophoping in de voeten, enkels, benen, buik en  longen opgeheven en later voorkomen.

Enige namen van diuretica zijn: furosemide (= Lasix of Lasiletten), bumetanide (= Burinex), hydrochlorothiazide ( = Esidrex), triamtereen (= Dytac),

Bijwerkingen van plastabletten kunnen zijn:

  • Uitdroging (door weinig plassen en donkere plas), misselijkheid, duizeligheid hierdoor kunt u jichtklachten krijgen.
  • Tekort aan kalium, hierdoor ontstaat soms spierkramp. Het is daarom belangrijk om voeding te gebruiken dat rijk is aan kalium. Kalium zit in aardappelen, groente, peulvruchten, noten, vers en gedroogd fruit (vooral banaan), koffie, cacao, tomaten(sap), melk- en melkproducten, vruchtensap.
  • Dorst.

6. MRA

Deze medicijnen zorgen ervoor dat meer water en zouten door de nieren worden uitgescheiden in de urine. Het zijn zwakke plastabletten. Ze helpen de bloeddruk te verlagen, vochtophoping te verminderen en verbeteren de werking van de RAAS remmer

Enige namen van MRA’s zijn; Spironolactone Spironolactonum (Aldactone®) Eplerenone (Eplerenon (Inspra®)

 Bijwerkingen van de MRA kunnen zijn:

  • Verslechterde nierfunctie.
  • Stijging van de kaliumspiegel in het bloed .
  • Zwelling en gevoeligheid van de borsten, met name bij mannen.
  • Patiënten kunnen vaak last hebben van lichte visuele verstoringen die zich voordoen als korte ogenblikken van verhoogde lichtsterkte (lichtverschijnselen).
  • Te lage hartslagfrequentie.

Twijfels en problemen

Verslechtering van uw gezondheid

Bij iedere plotselinge verandering in uw conditie is het belangrijk dat u contact opneemt met het  hartfalenteam of uw huisarts. Als u denkt last te hebben van de bijwerkingen van de medicijnen, neem ook dan gerust contact op met het hartfalenteam.

Neem in ieder geval contact op als:

  • uw gewicht binnen drie dagen toeneemt met twee kilo of meer of als er een geleidelijke gewicht stijging gecombineerd met klachten van moeheid en kortademigheid optreed;
  • uw benauwdheidklachten toenemen bij gewone dagelijkse activiteiten als aankleden, traplopen;
  • u 's nachts kortademiger wordt, u heeft extra kussens nodig om te kunnen slapen;
  • u duizelig wordt of licht in uw hoofd bent na het innemen van de medicijnen;
  • u meer dan 24 uur last hebt van misselijkheid, braken en/of diarree;
  • uw hartslag sneller of onregelmatiger is;
  • u een pijnlijk of vol gevoel in de bovenbuik heeft en verminderde eetlust;
  • u veel moet hoesten, zonder dat u verkouden bent;
  • u dikke enkels of een dikke benen krijgt.

Heeft u nog vragen?

Met hartfalen is vaak goed te leven. Meer inzicht in de ziekte maakt duidelijk hoe belangrijk het opvolgen van de voorschriften en adviezen zijn. Wanneer u hierover vragen of twijfels heeft, is het goed om dit te bespreken met het hartfalenteam.

Contact met hartfalenteam

Het hartfalenteam van de hartfalenpoli is van maandag t/m vrijdag bereikbaar tussen 8.00 uur en 16.00 uur op telefoonnummer 0413 -  40 24 15

Tip; kijk voor de voorbereiding van uw afspraak op: www.bernhoven.nl/3goedevragen. Dit kan u helpen bij de gesprekken met uw arts en andere ziekenhuismedewerkers. Lees ook eens de folder 'Tips voor het gesprek met de specialist', dit kan u helpen bij de gesprekken met uw arts en andere ziekenhuismedewerkers.

Meer informatie

www.hartstichting.nl

www.heartfailurematters.org (dit is een Nederlandstalige site; hier kunnen patiënten, familie en verzorgenden praktische informatie vinden over hartfalen. Zoeken via google hartfalen doet er toe)

www.voedingscentrum.nl

Ruimte voor eventuele vragen

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________