Spring naar de content

Adviezen en tips voor mondverzorging tijdens de behandeling voor kanker

In deze folder vindt u informatie over mondverzorging. De volgende onderwerpen worden in deze folder besproken:

  • Bij welke patiënten is het van belang dat er gestart wordt met mondverzorging
  • Waarom is mondverzorging belangrijk
  • Dagelijkse mondverzorging
  • Wat te doen bij geïrriteerd slijmvlies
  • Bij wie kunt u terecht voor vragen

Bij welke patiënten is het van belang dat er gestart wordt met mondverzorging

Een aantal patiënten heeft verhoogd risico op het krijgen van irritatie en/of infectie in de mond. Dit heeft te maken met het gebruik van medicijnen, een bepaalde behandeling en/of ziekte.
U moet hierbij denken aan:

  • Gebruik van inhalatiemedicatie (dat zijn medicijnen voor de longen)
  • Bij langer dan 24 uur niet eten en drinken (dat wil zeggen als u niet via de mond eet of drinkt)
  • Bij sondevoeding via de neus
  • Een slecht gebit of een slecht passend kunstgebit
  • Langdurig gebruik van corticosteroïden (dat zijn bepaalde medicijnen met hormonen, zoals bijvoorbeeld prednison)
  • Kanker in het hoofd/halsgebied
  • Bestraling in het hoofd/halsgebied (dus radiotherapie)
  • Behandeling met chemotherapie
  • Het hebben van een tracheastoma (een buisje in de luchtpijp)

Waarom is mondverzorging belangrijk

Mondverzorging betekent letterlijk het verzorgen van de mond. Mondverzorging is belangrijk omdat door een goede mondverzorging de slijmvliezen schoongehouden worden. Daardoor zijn de slijmvliezen minder gevoelig voor bacteriën en virussen. Een goede mondverzorging wordt onder andere bereikt door het verzorgen van het gebit, dus tanden poetsen en eventueel flossen en door regelmatige mondspoeling.

Door medicijnen zoals bijvoorbeeld chemotherapie verliest het mondslijmvlies het beschermende vermogen. De chemotherapie beschadigt gezonde cellen, zoals de slijmvliezen in de mond. Door de behandeling die u krijgt heeft u kans op irritatie, beschadiging, en ontsteking van het tandvlees, de tong, het wangslijmvlies, het zachte en harde gehemelte, de lippen, de speekselklieren, en de tanden. Ook kan uw natuurlijke afweer verstoord zijn door de chemotherapie. Extra zorg voor uw mond en gebit verminderen of voorkomen ongewenste infecties.

Dagelijkse mondverzorging

Adviezen voor de verzorging van het eigen gebit:

  • Poets uw tanden na iedere maaltijd en voor het slapen gaan, dus vier maal per dag. Gebruik een tandpasta met fluoride (bijv. Elmex, Zendium of Parodontax). Spoel na het poetsen uw mond krachtig met water.
  • Poets bij voorkeur niet elektrisch, maar met een zachte tandenborstel, en vernieuw deze iedere drie maanden.
  • Na elke poetsbeurt spoelt of gorgelt u uw mond één minuut lang met water of een zoutoplossing. Die kunt u zelf maken door een afgestreken eetlepel zout op te lossen in een liter gekookt water. Dit water moet u dagelijks verversen.
  • Uw tandenborstel moet na iedere poetsbeurt goed worden afgespoeld onder stromend water. Bewaar de borstel in een beker met de borstelkop naar boven. Daardoor kan de borstel drogen.
  • Voor u gaat slapen, flosst u tussen uw tanden en kiezen met een flossdraad, een speciaal borsteltje of tandenstoker. Hierdoor verwijdert u etensresten die tussen uw tanden zijn achtergebleven.
  • Houd de mondholte vochtig door voldoende te drinken, neem regelmatig een slokje water, ook wanneer u 's nachts wakker wordt.
  • Vet vier maal per dag uw lippen in met vaseline of een lippenstift tegen droge lippen. Heeft u al droge lippen, vet ze dan zo vaak mogelijk in. In droge lippen komen sneller kloofjes en wondjes.
  • Gebruikt u inhalatiemedicijnen? Doe dit dan vóórdat u gaat eten. Doordat u eet worden eventuele restjes van het medicijn al verwijderd.
  • Inspecteer dagelijks, bij voldoende licht, de binnenzijde van de mond en tong op irritaties, witte of rode blaasjes of andere oneffenheden.

Adviezen voor de verzorging van gebitsprothese / kunstgebit:

  • Poets uw prothese na iedere maaltijd en voor het slapen gaan, dus vier maal daags. Poets ook de binnenkant van uw mond, wangen, mondbodem en tong. Spoel uw mond krachtig met water.
  • Uw tandenborstel moet na iedere poetsbeurt goed worden afgespoeld onder stromend water. Bewaar de borstel in een beker met de borstelkop naar boven. Daardoor kan de borstel drogen.
  • Na iedere poetsbeurt moet u uw mond één minuut spoelen met water of een zoutoplossing. De zoutoplossing maakt u door een afgestreken eetlepel zout op te lossen in een liter gekookt water. Dit water moet u dagelijks verversen.
  • Leg uw prothese 's nachts in een droog bakje. Spoel uw prothese ’s morgens goed af onder de kraan. 
  • Reinig uw prothese éénmaal per week grondig door de prothese een uur in een bakje azijnwater te leggen. Voeg aan het schone water een theelepel schoonmaakazijn toe. Spoel de prothese goed af. Er zijn reinigingstabletten op de markt, maar het nadeel hiervan is dat ze de prothese ruw maken. Daardoor kunt u meer last krijgen van irritaties in de mond. Schoonmaken met azijnwater is beter.
  • Houd de mondholte vochtig door voldoende te drinken, neem regelmatig een slokje water, ook wanneer u 's nachts wakker wordt.
  • Vet vier maal per dag uw lippen in met vaseline of een lippenstift tegen droge lippen. Heeft u al droge lippen, vet ze dan zo vaak mogelijk in. In droge lippen komen sneller kloofjes en wondjes.
  • Als u medicijnen om te inhaleren gebruikt, doe dit dan vóór de maaltijd. Als u daarna gaat eten worden eventuele restjes van de medicijnen vanzelf verwijderd.
  • Insecteer dagelijks, bij voldoende licht, de binnenzijde van de mond en tong op irritaties, witte of rode blaasjes of andere oneffenheden.

Wat te doen bij geïrriteerd slijmvlies

Als zich veranderingen in de mondholte voordoen, wijst dat meestal op geïrriteerd slijmvlies. Uw mond/slijmvlies voelt vaak pijnlijk aan. Vaak zijn er rode of witte blaasjes te zien. De binnenkant van uw wang is roder van kleur. Is dat bij u het geval dan is het verstandig contact op te nemen met de casemanager of uw huisarts.

De volgende adviezen kunnen u misschien helpen:

  • Drink/spoel uw mond met kamillethee of Kamillosan®. Dat werkt verzachtend bij kapotte slijmvliezen.
  • Drink geen zure dranken en hete dranken, gebruik geen gekruid eten, hard, ruw voedsel, of heet voedsel. IJswater verkoelt en werkt pijnverzachtend.
  • Neem contact op met uw huisarts of de casemanager met wie u het mondverzorgingsadvies heeft doorgenomen.
  • Gebruik geen mondwater met alcohol, waterstofperoxide, jodium en tijm derivaten.
  • Voedingsadviezen bij pijnlijke mond. Door orale mucositis (ontsteking mondslijmvlies) kan eten pijnlijk en onprettig zijn. Tijdens de behandeling is het echter zeer belangrijk dat u zo veel eet, als ondanks de pijn mogelijk is.

Niet gebruiken:

Wel gebruiken:

Kooktips:

Ruw of knapperig voedsel

Droge ontbijtgranen, toast, popcorn, rijst, rauwe groenten, hard fruit en gefrituurd voedsel

Gekookte of in melk gedrenkte ontbijtgranen, pannenkoeken, wentelteefjes, pasta, in saus gekookt of geserveerd voedsel en zacht fruit zoals bananen. Voeg boter of margarine toe om groenten zacht te maken

Snijd het voedsel in kleine stukjes, zodat u minder hoeft te kauwen. Als u hard voedsel in de mixer maalt, kunt u het ook eenvoudiger doorslikken

Droog voedsel

Gebakken of gebraden vlees, koekjes, crackers, brood, koffiebroodjes en droge cakejes

Zachte stoofschotels, ei, gehakt, vlees geserveerd met jus, aardappelpuree, koekjes gedrenkt in vloeistof, crackers en brood gedrenkt in soep, gelei en vanillesaus over cakes

Als U droog voedsel kookt of suddert, wordt het zachter en eenvoudiger te eten

Alcohol

Bier, wijn en sterke drank

Melk, milkshakes, vruchtensap zonder citrusvruchten en limonade zonder prik. Door water toe te voegen aan drankjes, kunt u ze ook beter drinkbaar maken

Gebruik een rietje om te drinken

Scherp of zuur voedsel

Citrusvruchten en tomaten. Ook voedsel, drankjes en sauzen met citrusvruchten of tomaten

Ingeblikte perziken en peren, appelmoes, zacht fruit, zoals bananen en sauzen met melk, yoghurt of kaas

Als u met een kleine lepel eet komt er bij elke hap minder voedsel in uw mond

Zeer heet voedsel of hete drank

Hete drank of soep en drank met cafeïne

Milkshakes en gesmolten ijs

Koude soep en drank op een drinkbare temperatuur

Sterk gekruid voedsel

Curry, chilisaus, voedsel met veel peper en zout

Knoflook, kruiden en uien als smaakmaker en room- of kaassaus

 

Bij wie kunt u terecht voor vragen

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, stel ze dan gerust. U kunt terecht bij uw eigen casemanager. Voor de patiënten die bekend zijn bij de oncologieverpleegkundige en/of de longverpleegkundige geldt dat zij bij hen terecht kunnen met vragen:

Casemanager oncologie: