Spring naar de content

Beschermende maatregelen thuis bij behandeling met chemotherapie

Deze patiëntenfolder informeert u over beschermende maatregelen in de thuissituatie, bij de behandeling met chemotherapie. Deze informatiefolder is algemeen van aard en gaat niet in op specifieke details betreffende de situatie van de patiënt. De folder is bedoeld voor de patiënt, diens naaste en/of mantelzorger.

Inleiding

U hebt mondeling en schriftelijk informatie ontvangen, over de behandeling met chemotherapie, van uw behandelend arts of uw verpleegkundige. Een korte uitleg over de behandeling met chemotherapie. Chemotherapie is een behandeling met medicijnen die cytostatica (het meervoud van cytostaticum) worden genoemd. Chemotherapie wordt over het algemeen toegepast bij de behandeling van kanker en grijpt in op de celdeling met als doel kwaadaardige cellen te doden. Deze cytostatica kunnen op verschillende manieren worden toegediend om zo in de bloedbaan terecht te komen, bijvoorbeeld via een infuus of tabletten. Via het bloed worden de cytostatica door het hele lichaam verspreid en kunnen ze de kankercellen vrijwel overal bereiken. Via de zogenaamde 'uitscheidingsproducten' (urine, ontlasting en andere lichaamsvloeistoffen) verlaten de cytostaticaresten het lichaam weer.

Risicoperiode

Voor cytostatica geldt een bepaalde risicoperiode die kan variëren van 1 tot 7 dagen vanaf de laatste behandeling. Cytostatica kunnen voor gezonde mensen schadelijk zijn is uit onderzoek gebleken.

Cytostatica worden via de uitscheidingsproducten als urine, ontlasting, braaksel, wondvocht, bloed en zweet uitgescheiden. Om contact met deze uitscheingsproducten en dus met de restanten van cystostatica te voorkomen, zijn beschermende maatregelen nodig. Uw behandelend arts en/of verpleegkundige vertelt u welke termijn gehanteerd moet worden om contact te vermijden.

Schadelijke effecten chemotherapie

Zoals gezegd kunnen cystostatica schadelijk zijn voor gezonde mensen. Vooral verpleegkundigen, die hier tijdens hun werk veel mee in aanraking komen lopen een risico. Mogelijk hebt u al gemerkt dat zij hiervoor extra beschermende maatregelen nemen, zoals het dragen van handschoenen.

Omdat u thuis slechts korte tijd in aanraking komt met cytostatica, zijn de risico’s voor u en uw naasten kleiner. Toch vinden wij het belangrijk om u op een aantal zaken te wijzen en welke beschermende maatregelen/voorschriften u kunt treffen om het contact met cytostaticaresten voor u en uw naaste/mantelzorger, zo klein mogelijk te houden.

Beschermende maatregelen

Beschermende maatregelen zijn bedoeld om u en uw naaste/mantelzorger te beschermen tegen mogelijk open contact met cytostaticaresten. Zoals eerder gemeld zitten deze in uw uitscheidingsproducten. De belangrijkste maatregel die u kunt treffen, is bewust omgaan met uw uitscheidingsproducten. Voor mantelzorgers die ondersteunen in de directe verzorging en mogelijk in contact komen met uitscheidingsproducten wordt het gebruik van plastic wegwerphandschoenen aangeraden. Na gebruik moet u de wegwerphandschoenen direct weggooien.

Waar moet u op letten bij het innemen van cytostatica via tablet, capsule of drank?

Als u thuis cytostaticatabletten of capsules of een cytostaticadrankje moet innemen, let dan op het volgende:

  • Neem bij voorkeur zelf (zonder hulp) de cytostaticatabletten (capsules of drankje) in
  • Cytostaticatabletten/capsules moeten in principe heel ingenomen worden (tabletten niet fijnmaken, capsules niet openmaken). Wanneer het innemen niet lukt, neem dan contact op met uw arts of verpleegkundige
  • Was uw handen na inname van de cytostaticatabletten (capsules, drankje) om besmetting van de omgeving te voorkomen
  • Als iemand u helpt bij de medicijninname, dan moet deze persoon wegwerphandschoenen dragen om het contact met de cytostatica te vermijden Alle uitscheidingsproducten kunnen en mogen via het riool worden afgevoerd.
  • Bij voorkeur maakt u gebruikt van het toilet. U mag elk toilet gebruiken. Daarbij gelden de volgende voorschriften

Hoe gebruikt u het toilet?

  • Zittend op het toilet urineren (dit geldt ook voor heren).
  • Spoel het toilet na gebruik 2 keer door, met het deksel van de wc-bril (indien aanwezig) gesloten. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop
  • Vrijwijder eventuele druppels op de bril, deppend met droog toiletpapier.
  • Was uw handen na toiletgebruik
  • Bij een sterk verontreinigd toilet, moet het toilet zo snel mogelijk worden schoon gemaakt.

Wasvoorschrift

Gedurende de risicoperiode adviseren wij voor wasvoorschift dat in aanraking is gekomen met urine, ontlasting, braaksel of ernstige transpiratie de volgende stappen:

  • Als het wasgoed bevuild is, was dit wasgoed dan apart
  • Was uw handen nadatu het wasgoed in de wasmachine heeft gedaan.
  • T.a.v. wasprogramma: stel eerst in op een voorwasprogramma en daarna het gebruikelijke wasprogramma met uw gebruikelijke wasmiddel,
  • Wanneer een ander persoon helpt bij het plaatsen van bevuild wasgoed in de wasmachine, moet deze persoon handschoenen te dragen.

Incontinentie (verschonen)

  • Bij voorkeur verzorgt u uzelf. Bij het verschonen van het incontinentiemateriaal adviseren wij u de volgende voorschriften:
  • Zorg dat alle materialen die nodig zijn klaarliggen
  • Verpak het gebruikte incontinentiemateriaal in een papieren zak, voordat u dit bij het afval gooit
  • Was uw handen met water en zeep na het verschonen
  • Wanneer u ondersteund wordt bij de verschoning van incontinentiemateriaal, dient diegene die u helpt, handschoenen te dragen. Het dragen van een extra schort wordt aanbevolen wanneer er sprake is van “spettergevaar”. Na afloop dient de helpende de handen te wassen met water en zeep.

Stomazorg

Bij voorkeur verzorgt u zelf de stoma. In de zorg rondom de stoma adviseren wij u de volgende voorschriften:

  • Verzorg de stoma zoveel mogelijk op een vaste plaats.
  • Zorg dat alle materialen die nodig zijn, klaarliggen
  • Probeer zo mogelijk lekkage vanuit de stoma te voorkomen bij het wisselen van het stomazakje.
  • Verpak het gebruikte stomamateriaal in een apart zakje voordat u dit bij het afval gooit.
  • Als u het stomazakje leegt in het toilet; spoel het toilet 2x door met gesloten deksel. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Was uw handen met water en zeep na de verzorging van de stoma.
  • Wanneer u ondersteund wordt bij de stomazorg, dient degene die u helpt handschoenen te dragen. Het dragen vane en extra schort wordt aanbevolen wanneer er sprake is van “spettergevaar”. Na afloop dient de helpende de handen te wassen met water en zeep.

(Urine)katheter/opvangzak

Bij voorkeur verzorgt u zelf de katheter. In de zorg rondom de katheter adviseren wij u de volgende voorschriften:

  • Wissel de (urine)opvangzak, wanneer deze bijna vol is, in zijn geheel, in plaats van leeg te laten lopen.
  • Wissel de (urine)opvangzak zoveel mogelijk op een vaste plaats.
  • Zorg dat alle materialen die nodig zijn, klaarliggen.
  • Probeer lekkage vanuit de katheter te voorkomen bij het wisselen van de opvangzak
  • De (urine)opvangzak kunt u (in verband met mogelijk laekkage) in een dubbele plastic zak doen en daarna met het huisvuil weggooien
  • Was uw handen met water en zeep na het wisselen van de (urine)opvangzak.
  • Wanneer u ondersteund wordt bij het verwisselen van de (urine)opvangzak, dient degene die u helpt handschoenen te dragen. Het dragen vane en extra schort wordt aanbevolen wanneer er sprake is van “spettergevaar”. Na afloop dient de helpende de handen te wassen met water en zeep.

Braaksel

De maatregelen bij het omgaan met braaksel zijn hetzelfde bij ontlasting en urine.

  • U kunt een handdoek of wegwerponderlegger op uw kussen leggen, als u misselijk bent of denkt te zullen braken.
  • Maak bij braken, indien mogelijk, gebruik van het toilet. Is dit niet mogelijk, gebruik dan zoveel mogelijk wegwerpmateriaal. Denk hierbij aan een plastic zak of draagtas in een emmer. Knoop de plastic zak of draagtas voorzichting dicht en gooi deze direct na gebruik weg in een aparte vuilniszak, om lekken te voorkomen.
  • Verwijder eventuele druppels op de bril; deppend en met droog toiletpapier.
  • Braaksel mag u weggooien in het toilet.
  • Als u in het toilet braakt; spoel het toilet dan 2x door met een gesloten deksel. Gebruik hierbij niet de waterbesparende knop.
  • Was de handen na het braken en/of opruimen van het braaksel
  • Tip: zorg; wanneer u de deur uitgaat, dat u opvangmateriaal bij zich heeft wanneer u plots misselijk bent, zodat u ergens in kunt braken. U kunt hierbij denken aan een plastic tasje of iets  dergelijks.

Ondersteuning bij het wassen/douchen

Bij voorkeur verzorgt u zichzelf, maar soms is ondersteuning noodzakelijk. U bepaalt zelf wat mogelijk is in uw situatie. Bij ondersteuning bij de verzorging op bed of aan de wastafel wordt het gebruik van wegwerpwasdoekjes aangeraden; deze zijn verkrijgbaar bij de thuiszorgwinkel en/of apotheek. De aanschaf van deze wegwerpdoekjes is voor eigen rekening.

Voorschriften met betrekking tot reinigen

Het gebruik van een neutraal reinigingsmiddel (bijvoorbeeld allesreiniger of groene zeep) is voldoende. De volgende voorschriften zijn van toepassing:

  • Gebruik wegwerphandschoenen bij het reinigen van materiaal waar uitscheidingsproducten mee in aanraking zijn geweest. Denk hierbij aan het toilet, de douche en dergelijke.
  • De gebruikte schoonmaakdoekjes mogen niet uitgespoeld worden in het sopwater. U dient steeds een nieuw doekje te gebruiken. Verzamel de gebruikte schoonmaakdoekjes in een aparte verzamelzak voor de was
  • Reinig het toilet en douche minimaal 1x per week of wanneer deze erg vies is
  • De po of het urinaal dient na gebruik gereinigd te worden. Deze spoelt u, na gebruik, eerst om met koud water. Vervolgens reinigt u deze met een neutraal reinigingsmiddel (allesreiniger of groene zeep).
  • De postoel dient 1x per dag gereinigd te worden,
  • Wanneer de vloer of de vloerbedekking bevuild is met braaksel, urine of andere lichaamsvloeistoffen, kunt u deze eerst droogdeppen met keukenpapier (absorberend) en daarna schoonmaken met een gewone zeepoplossing. Probeer ervoor te zorgen dat u van buiten naar binnen werkt (van schoon naar vuil).
  • Reinig uw medicijncupje dat hergebruikt wordt, voorzichtig onder stromend water.
  • Wanneer u hulp heeft in de huishouding, is het belangrijk dat u deze hulp informeert over bovenstaande voorschriften vanwege uw behandeling met chemotherapie.
  • Voor gebruikt van bestek, serviesgoed en andere gebruiksartikelen hoeft u geen speciale maatregelen te nemen.

Reinigen bij BCG-Blaasspoelingen 

Wanneer u wordt behandeld met blaasspoelingen met BCG, dient u het toilet dagelijks te reinigen met chlooroplossing. Het gebruikte schoonmaakdoekje moet u apart wassen.

Voorschriften met betrekking tot afvalverwerking

 

  • Alle wegwerpmaterialen (bijvoorbeeld incontinentiemateriaal, bakjes met braaksel, gebruikt stomamateriaal of pillenstrips) die mogelijk in aanraking zijn geweest met cytostatica, moeten worden weggegooid in een aparte afvalzak. Dit mag een plastic tasje of boterhamzakje zijn. Dit om het risico op lekken te voorkomen.
  • Sluit deze zak goed.
  • Deze dichtgeknoopte plastic zak kunt u vervolgens in een plastic vuilniszak doen en gewoon met het huisvuil weggooien.
  • Overgebleven medicijnen levert u in bij uw apotheek.

Wat te doen als u in aanraking bent geweest met cytostaticaresten?

Een sporadisch contact met cytostaticaresten is tot nu toe niet als schadelijk bewezen. Dus u hoeft zich geen zorgen te maken. Probeer mogelijk contact met cytostaticaresten zoveel mogelijk te voorkomen, maar mocht het u of uw naaste/mantelzorger overkomen, dan adviseren wij u het volgende: 

  • Blijf vooral rustig
  • Probeer de plaats (bijvoorbeeld uw handen, armen of iets dergelijks) te wassen met water en zeep
  • Wanneer u twijfelt, kunt u dit bespreken met uw behandelend arts/verpleegkundige

Lichamelijk contact/seksualiteit

Veel vragen gaan over intiem contact, zoals knuffelen of het geven van een zoen. Zover men weet, leidt dit niet tot schadelijke effecten. U hoeft zoenen, intimiteit en lichamelijk contact niet te mijden. Het is niet bekend of, en in welke mate cytostatica opgenomen wordt in het sperma of slijmvlies van de vagina. Gebruik daarom gedurende de risicoperiode, bij seksueel contact altijd een condoom.

Voorkomen van zwangerschap

Cytostatica kunnen aangeboren afwijkingen veroorzaken bij het ongeboren kind. Het is daarom raadzaam voor zowel vrouwelijke als mannelijke patiënten tijdens en na de behandeling met chemotherapie zwangerschap te voorkomen door anticonceptie te gebruiken.

Bespreek de anticonceptiemaatregelen en hoelang deze toegepast moeten worden met uw behandelen arts. Over het algemeen is het advies minstens een periode van een half jaar aan te houden. Wanneer u denkt dat u tijdens de behandeling zwanger bent geraakt, breng dan direct uw arts op de hoogte.

Zwangerschap en chemotherapie

Wanneer uw naaste/mantelzorger zwanger is, heeft dit geen consequenties voor de omgang. U mag gewoon contact hebben met de zwangere. Deze mag u ondersteunen waar nodig met de nodige voorzorgsmaatregelen zoals in deze folder staat beschreven.

Informeren van familie, naasten en andere hulpverleners

Het is belangrijk uw familie en de zorgverleners die bij u betrokken zijn (bijvoorbeeld de thuiszorg, fysiotherapie e.d.), te melden dat u behandeld wordt met chemotherapie. Stelt u hen op de hoogte van de maatregelen die in deze folder staan. Met het opvolgen van deze maatregelen kunt u de risico’s tot een minimum beperken en hoeft u zich niet onnodig ongerust te maken.

Heeft u nog vragen?

We hebben geprobeerd zo volledig mogelijk te zijn in deze folder. Wanneer u vragen heeft die van toepassing zijn op uw situatie, raden wij u aan deze te stellen aan uw behandelend arts of casemanager oncologie.